Moduł 1 · Zagrożenia w firmie: phishing, oszustwa na prezesa, wycieki
Jakie zagrożenia dotyczą pracownika: phishing, vishing, oszustwo na prezesa, wyciek
Po tej lekcji rozpoznasz cztery najczęstsze zagrożenia, z którymi styka się pracownik biurowy, i wskażesz, kogo zawiadomić w pierwszej kolejności. To materiał edukacyjny, nie porada prawna ani konsultacja specjalisty.
Cztery zagrożenia, które dochodzą przez zwykłą skrzynkę i telefon
Szkolenie z cyberbezpieczeństwa dla pracowników zwykle zaczyna się od haseł i firewalli, ale większość problemów zaczyna się od człowieka, który dostał wiadomość albo telefon. Dlatego na początek cztery zjawiska, które warto umieć nazwać.
Phishing to fałszywa wiadomość (e-mail, SMS, komunikator), która ma skłonić Ciebie do kliknięcia linku, otwarcia załącznika albo podania danych logowania. Jak rozpoznać phishing? Po presji czasu, nietypowym adresie nadawcy i prośbie o coś, czego zwykle nikt od Ciebie nie żąda. CERT Polska zwraca uwagę, że nacisk na szybkie działanie pod groźbą kary lub utraty okazji jest zwykle sygnałem oszustwa.
Vishing to ten sam pomysł przez telefon. Rozmówca podaje się za konsultanta banku, dostawcy usług albo działu IT i prosi o dane lub o zainstalowanie programu. Według CERT Polska numer lub nazwę dzwoniącego da się sfałszować, więc bezpieczniej jest się rozłączyć i oddzwonić pod numer sprawdzony na oficjalnej stronie.
Oszustwo na prezesa to wiadomość podszywająca się pod przełożonego, członka zarządu albo kontrahenta, z prośbą o pilny przelew lub zmianę numeru konta. Zwykle pojawia się w chwili, gdy trudno kogoś złapać: po południu w piątek, w czasie urlopu zarządu. Wyciek to sytuacja, w której dane trafiają do osoby, która nie powinna ich mieć: przez błąd w adresie odbiorcy, zgubiony sprzęt albo przejęte konto.
Wyciek danych w rozumieniu RODO
Stan prawny: listopad 2026. RODO (art. 4 pkt 12) nazywa naruszeniem ochrony danych osobowych naruszenie bezpieczeństwa, które prowadzi do przypadkowego lub niezgodnego z prawem zniszczenia, utracenia, zmodyfikowania, nieuprawnionego ujawnienia albo nieuprawnionego dostępu do danych osobowych. Mail z listą klientów wysłany do złego adresata mieści się w tej definicji, podobnie jak zgubiony służbowy telefon z pocztą klientów.
Ocena, czy zgłosić takie zdarzenie organowi nadzorczemu, należy do firmy (administratora danych), zwykle z udziałem inspektora ochrony danych lub prawnika. Pracownik nie rozstrzyga o tym sam. Jego zadaniem jest szybko powiedzieć o zdarzeniu osobie, którą wskazuje wewnętrzna procedura, bo firma ma na reakcję ograniczony czas. Szczegóły tego reżimu poznasz w module 5.
Skąd wiesz, że to Ciebie dotyczy
Mała firma nie jest zbyt mała, żeby zostać celem. Oszuści nie potrzebują dużej organizacji: wystarczy skrzynka księgowej z dostępem do przelewów albo konto administracyjne w programie do fakturowania. Przykład fikcyjny: w biurze rachunkowym w Rzeszowie pracuje sześć osób, a każda z nich ma dostęp do danych kilkudziesięciu klientów. Jeden kliknięty link może otworzyć dostęp do wszystkich tych danych naraz.
Wiele z tych ataków da się zatrzymać jednym nawykiem: zanim zrobisz to, o co Cię proszą, sprawdź prośbę innym kanałem. Dzwonisz na znany numer, piszesz na znany adres, pytasz osobiście. CERT Polska radzi to samo przy prośbach o pieniądze od znajomych, bo konto w komunikatorze mogło zostać przejęte.
Jeśli zagrożone jest życie lub zdrowie, pierwszym numerem jest 112. Incydenty cyberbezpieczeństwa można zgłosić na stronie https://incydent.cert.pl/.
Najważniejsze w 3 punktach
- Phishing, vishing i oszustwo na prezesa różnią się kanałem, ale łączy je presja czasu i prośba o coś nietypowego.
- Prośbę o pieniądze lub dane sprawdzasz innym kanałem, pod numerem lub adresem, który znasz.
- Zdarzenie z danymi osobowymi zgłaszasz od razu wskazanej osobie, a o dalszych krokach rozstrzyga firma.
Szkolisz cały zespół? Zobacz pakiet dla firm od 5 osób z raportem dla działu HR.
Źródła
- Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO), art. 4 pkt 12.
- CERT Polska, (Nie)bezpieczne płatności, https://cert.pl/baza-wiedzy/niebezpieczne-platnosci (dostęp 12.11.2026).
- CERT Polska, Fałszywi konsultanci, https://cert.pl/baza-wiedzy/falszywi-konsultanci (dostęp 12.11.2026).
- CERT Polska, zgłoszenie incydentu, https://incydent.cert.pl/ (dostęp 12.11.2026).
- Postacie w przykładach są fikcyjne.