Moduł 1 · Podstawy mikrokontrolerów i pierwsze kroki
Wprowadzenie do systemów wbudowanych i IoT
Po tej lekcji odróżnisz system wbudowany od zwykłego komputera, rozpoznasz warstwy typowego rozwiązania IoT i zaplanujesz pierwszy projekt kursu: monitoring chłodni w małej piekarni.
Czym jest system wbudowany
System wbudowany to komputer zamknięty w urządzeniu, który wykonuje jedno lub kilka ściśle określonych zadań. Pralka, czytnik kart w autobusie, sterownik pieca gazowego, licznik energii czy kontroler drukarki 3D mają w środku mikrokontroler: mały układ, który łączy procesor, pamięć programu, pamięć RAM i peryferia (wejścia, wyjścia, przetworniki, liczniki) w jednym chipie.
Od laptopa różni go kilka cech:
- Jedno zadanie. Program startuje razem z zasilaniem i działa w pętli, często latami, bez użytkownika przy klawiaturze.
- Ograniczone zasoby. Mikrokontroler ma setki kilobajtów RAM zamiast gigabajtów. ESP32 ma 520 KB SRAM, a popularny ATmega328P z Arduino Uno R3 tylko 2 KB.
- Kontakt ze światem fizycznym. Czyta czujniki i steruje elementami wykonawczymi (diody, przekaźniki, silniki). Błąd w programie może oznaczać ciepłą chłodnię albo włączoną grzałkę, a nie tylko zawieszone okno.
- Wymagania czasowe. Część zadań musi wykonać się w określonym czasie: odczyt enkodera, reakcja na przycisk awaryjny, sterowanie silnikiem.
- Energia. Urządzenie na baterii musi większość czasu spać. ESP32 w trybie deep sleep pobiera według dokumentacji producenta około 10 µA.
Od urządzenia do IoT: cztery warstwy
Internet rzeczy (IoT) to urządzenia wbudowane, które wymieniają dane przez sieć. Każde rozwiązanie IoT da się rozpisać na cztery warstwy. Ta mapa przyda Ci się w każdym module kursu.
Podział stosowany w tym kursie.
Błędy zwykle wychodzą na styku warstw: czujnik daje poprawny odczyt, ale urządzenie gubi Wi-Fi; broker działa, ale nikt nie zauważa, że od godziny nie przychodzą pomiary. Dlatego w kursie projektujesz zawsze całość, a nie tylko szkic na płytce.
Przykład, który przejdzie przez cały kurs
Piekarnia Kowalskich w Łodzi ma dwie chłodnie na masło, śmietanę i nadzienia. Jak każde przedsiębiorstwo spożywcze musi stosować procedury oparte na zasadach HACCP (art. 5 rozporządzenia (WE) nr 852/2004), a jedną z nich jest skuteczne monitorowanie krytycznych punktów kontroli. Dziś pracownik dwa razy dziennie spisuje temperaturę z termometru na kartkę. Problem: nikt nie wie, co działo się w nocy, a awaria agregatu wychodzi na jaw rano.
Twoje zadanie w kursie: zbudować na ESP32 czujnik, który co minutę mierzy temperaturę i wilgotność, wysyła dane przez Wi-Fi do brokera MQTT, zapisuje historię i alarmuje, gdy temperatura zbyt długo przekracza próg ustalony w planie HACCP piekarni. Po drodze zbudujesz też dwa mniejsze projekty: stację pogodową na baterii i sterowanie oświetleniem z telefonu.
To przykład edukacyjny. Próg temperatury i sposób dokumentowania pomiarów ustala zakład w swoim planie HACCP, a nie programista.
Typowe zastosowania i ograniczenia
Systemy wbudowane z łącznością spotkasz w automatyce budynków (ogrzewanie, oświetlenie, liczniki), rolnictwie (wilgotność gleby, nawadnianie), logistyce (temperatura w transporcie), przemyśle (stan maszyn, liczniki produkcji) i domu (czujniki otwarcia, gniazdka z pomiarem energii).
Zanim zaczniesz budować, odpowiedz na trzy pytania:
Odpowiedzi zapisz w dokumentacji projektu.
Urządzenie, które wysyła dane do sieci, jest też celem ataku. Od 1 sierpnia 2025 r. urządzenia radiowe łączące się z internetem, sprzedawane w UE, muszą spełniać wymagania cyberbezpieczeństwa z rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) 2022/30, a rozporządzenie (UE) 2024/2847 (Cyber Resilience Act) wprowadza kolejne obowiązki dla producentów. Do bezpieczeństwa wrócisz w module 4 i w projekcie końcowym.
Informacje o przepisach w tej lekcji to materiał edukacyjny, nie porada prawna.
Najważniejsze w 3 punktach
- System wbudowany to mikrokontroler z jednym zadaniem, ograniczonymi zasobami i kontaktem ze światem fizycznym.
- Rozwiązanie IoT ma cztery warstwy: urządzenie, łączność, wymianę danych i aplikację; projektujesz je razem.
- Przed budową ustal, co mierzysz, jak zasilasz i łączysz urządzenie oraz co się stanie przy awarii łączności.
Źródła
- Espressif, ESP32 Series Datasheet v5.3 (520 KB SRAM, deep sleep 10 µA), stan na październik 2026: https://documentation.espressif.com/esp32_datasheet_en.pdf
- Microchip, ATmega328P (2 KB SRAM), stan na październik 2026: https://www.microchip.com/en-us/product/atmega328p
- Rozporządzenie (WE) nr 852/2004 w sprawie higieny środków spożywczych, art. 5: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32004R0852
- Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2022/30 i Cyber Resilience Act (UE) 2024/2847, Komisja Europejska: https://digital-strategy.ec.europa.eu/en/policies/cra-summary