Czym jest AI Act i dlaczego dotyczy Twojej pracy

Po tej lekcji wyjaśnisz, czym jest AI Act, kogo dotyczy i od kiedy stosuje się jego najważniejsze przepisy. Zrozumiesz też, dlaczego zwykły pracownik, który korzysta z narzędzi AI, powinien znać choć podstawy tego rozporządzenia.

Rozporządzenie, które obowiązuje bez polskiej ustawy

AI Act to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 z 13 czerwca 2024 r. Jest to pierwszy w Unii Europejskiej zbiór wspólnych zasad dla systemów sztucznej inteligencji. Rozporządzenie unijne działa inaczej niż dyrektywa: nie trzeba go „przepisywać” do polskiego prawa. Stosuje się je bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich (art. 113).

Polska uchwaliła jednak ustawę z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003). Ta ustawa nie powtarza AI Act. Ustala, kto w Polsce pilnuje przestrzegania przepisów, jak wygląda kontrola, postępowanie i kary. Organem nadzoru rynku jest Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (art. 5 ustawy). Szczegóły poznasz w module 6.

Cel AI Act jest prosty do zapamiętania: korzystać z AI, ale tak, żeby nie szkodziła zdrowiu, bezpieczeństwu i prawom podstawowym ludzi. Dlatego rozporządzenie nie reguluje każdej aplikacji tak samo. Im większe ryzyko dla człowieka, tym więcej obowiązków.

Kogo dotyczy AI Act

Przepisy kierują się do „operatorów”, czyli przede wszystkim do:

dostawców, którzy tworzą system AI albo zlecają jego stworzenie i wprowadzają go na rynek pod własną nazwą,
podmiotów stosujących, czyli firm i instytucji, które korzystają z systemu AI w swojej działalności, np. pracodawca, który kupił program do selekcji CV.

Ty jako pracownik zwykle nie jesteś osobną stroną w rozumieniu AI Act. Działasz w imieniu pracodawcy, który jest podmiotem stosującym. To on odpowiada przed organem nadzoru. Twoja codzienna praca decyduje jednak o tym, czy firma spełnia obowiązki: czy ktoś czyta wyniki systemu krytycznie, czy zgłasza błędy, czy oznacza treści wygenerowane przez AI. Przepisy wprost wymagają, żeby osoby obsługujące systemy AI miały odpowiednie kompetencje (art. 4) i żeby nadzór nad systemami wysokiego ryzyka sprawowali ludzie z przeszkoleniem i uprawnieniami (art. 26 ust. 2).

Przykład z naszego kursu: Ferrum Serwis sp. z o.o. to hurtownia narzędzi w Poznaniu, która zatrudnia 120 osób. Zespół obsługi klienta korzysta z czatu AI do odpowiedzi na pytania o zamówienia, dział HR testuje program do wstępnej oceny CV, a marketing tworzy grafiki generatorem obrazów. Każde z tych zastosowań podlega innym zasadom AI Act i przez cały kurs będziemy je rozkładać na części.

Harmonogram: co już obowiązuje

AI Act wszedł w życie 1 sierpnia 2024 r., ale jego przepisy zaczynają się stosować etapami. W lipcu 2026 r. Unia przyjęła rozporządzenie (UE) 2026/1744, nazywane aktem zbiorczym (Digital Omnibus) dotyczącym AI. W mocy od 27 lipca 2026 r., przesunęło ono część terminów i zmieniło kilka przepisów.

Od kiedy stosuje się najważniejsze przepisy AI Act

Art. 113 AI Act w brzmieniu po rozporządzeniu (UE) 2026/1744. Stan na październik 2026.

Dla Ciebie najważniejsze są dwie rzeczy. Po pierwsze zakazy z art. 5 i obowiązek budowania kompetencji z art. 4 obowiązują już od lutego 2025 r. Po drugie obowiązki przejrzystości z art. 50 stosuje się od 2 sierpnia 2026 r., więc dotyczą chatbotów i treści generowanych, z których korzystasz dziś. Obowiązki dla systemów wysokiego ryzyka, np. w HR, przyjdą później, ale firma przygotowuje się do nich teraz.

Ćwiczenie praktyczne

Ania z działu HR w Ferrum Serwis mówi: „AI Act nas nie dotyczy, bo to unijne przepisy dla firm technologicznych, a Polska i tak musi najpierw uchwalić własną ustawę”. Wskaż dwa błędy w tym zdaniu i napisz jedno zdanie, które wyjaśni Ani, dlaczego jej dział powinien się interesować AI Act.

Rozwiązanie: Błąd pierwszy: AI Act jest rozporządzeniem, więc stosuje się bezpośrednio, bez przenoszenia do polskiego prawa. Polska ustawa z 3 lipca 2026 r. reguluje tylko nadzór, postępowanie i kary. Błąd drugi: rozporządzenie dotyczy nie tylko twórców AI, ale też podmiotów stosujących, czyli firm, które z AI korzystają. Przykładowe zdanie dla Ani: „Jeśli używamy programu do oceny CV, jesteśmy podmiotem stosującym system, który AI Act zalicza do wysokiego ryzyka, więc będziemy mieć konkretne obowiązki, a zakaz rozpoznawania emocji w pracy obowiązuje nas już dziś”.

Najważniejsze w 3 punktach

AI Act (rozporządzenie 2024/1689) stosuje się bezpośrednio, a polska ustawa z 2026 r. ustala nadzór i kary.
Obowiązki ma przede wszystkim dostawca i podmiot stosujący; pracownik realizuje je w imieniu pracodawcy.
Zakazy i kompetencje AI obowiązują od lutego 2025 r., przejrzystość od sierpnia 2026 r., wysokie ryzyko z załącznika III od grudnia 2027 r.

Źródła

Rozporządzenie (UE) 2024/1689 (AI Act), art. 3, 4, 26, 113: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj
Rozporządzenie (UE) 2026/1744 (akt zbiorczy dotyczący AI), art. 1 pkt 40: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2026/1744/oj
Ustawa z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji, Dz.U. 2026 poz. 1003, art. 1, 5: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/1003/text.pdf

Materiał edukacyjny, nie porada prawna. Stan prawny na październik 2026.