Moduł 1 · Pierwsze kroki w analizie danych
Arkusz kalkulacyjny i pierwsze podsumowanie danych
Po tej lekcji poruszasz się swobodnie po arkuszu kalkulacyjnym, rozumiesz pojęcia rekord, pole, zakres i formuła oraz policzysz pierwsze podsumowanie prawdziwego zestawienia zamówień.
Arkusz kalkulacyjny jako pierwsze narzędzie analityka
Analiza danych nie zaczyna się od drogich programów. W większości polskich firm, szkół i urzędów pierwszym narzędziem jest arkusz kalkulacyjny: Microsoft Excel albo Arkusze Google. W tym kursie pracujemy w Excelu dla Microsoft 365 (stan na październik 2026). Jeśli używasz Arkuszy Google, większość opisanych funkcji też tam znajdziesz, czasem pod inną nazwą; listę funkcji Arkuszy podajemy w źródłach.
Przez cały kurs analizujesz dane jednej fikcyjnej firmy: hurtowni artykułów biurowych „Spinacz” sp. z o.o. z Lublina. Spinacz sprzedaje papier, segregatory, tonery i akcesoria firmom, szkołom, urzędom i biurom rachunkowym, przez sklep internetowy, telefonicznie i przez handlowców. W 2025 roku zebrał 1819 zamówień. Wszystkie liczby w lekcjach wynikają z tych danych i znajdziesz je w plikach ćwiczeniowych.
Po otwarciu skoroszytu widzisz kilka stałych obszarów:
- Wstążka na górze, z kartami (Narzędzia główne, Wstawianie, Formuły, Dane). Na karcie Dane są sortowanie, filtrowanie i import plików.
- Pole nazwy po lewej nad arkuszem. Pokazuje adres zaznaczonej komórki, na przykład
B3. - Pasek formuły obok pola nazwy. Pokazuje prawdziwą zawartość komórki: liczbę, tekst albo formułę, która wylicza wynik.
- Siatka komórek: kolumny oznaczone literami (A, B, C), wiersze numerami (1, 2, 3).
- Karty arkuszy na dole. Jeden plik (skoroszyt) może mieć wiele arkuszy, na przykład osobny na zamówienia i osobny na cennik.
Pojęcia, którymi będziesz się posługiwać
Analitycy używają kilku słów, które warto znać od pierwszego dnia, bo pojawiają się w każdej instrukcji i każdym poradniku.
Przykład: dane fikcyjnej hurtowni Spinacz z Lublina.
Przykład z danych Spinacza: pierwszy wiersz pod nagłówkiem to zamówienie Z25-0001 z 1 stycznia 2025 r. Klient K021 (urząd) kupił 10 segregatorów P09 po 9,90 zł, razem 99,00 zł netto. Cały ten wiersz to rekord. Kolumna „wartosc_netto” to pole. Liczba 99,00 to wartość.
Dwie zasady pomagają uniknąć większości kłopotów:
- Komórka pokazuje wynik, pasek formuły pokazuje prawdę. Komórka może wyświetlać „99,00 zł”, a zawierać liczbę 99 z formatem walutowym. Może też zawierać tekst „99,00 zł”, którego Excel nie zsumuje. Zawsze klikaj komórkę i patrz w pasek formuły.
- Formuła zaczyna się od znaku równości. W polskiej wersji Excela argumenty funkcji oddzielasz średnikiem, na przykład
=SUMA(I2:I173), a liczby dziesiętne zapisujesz z przecinkiem.
Pierwsze funkcje: ile, ile razem, ile średnio
Pięć funkcji wystarczy, żeby szybko „zmierzyć” nowy plik. W nawiasach podajemy nazwy z angielskiej wersji Excela, bo takie spotkasz w wielu poradnikach.
| Funkcja | Co liczy | Przykład dla stycznia |
|---|---|---|
ILE.NIEPUSTYCH (COUNTA) | niepuste komórki | =ILE.NIEPUSTYCH(A2:A173) |
SUMA (SUM) | sumę liczb | =SUMA(I2:I173) |
ŚREDNIA (AVERAGE) | średnią arytmetyczną | =ŚREDNIA(I2:I173) |
MIN i MAX | najmniejszą i największą liczbę | =MAX(I2:I173) |
ILE.LICZB (COUNT) | komórki z liczbami | =ILE.LICZB(I2:I173) |
Szybka kontrola: jeśli ILE.NIEPUSTYCH i ILE.LICZB dla tej samej kolumny kwot dają różne wyniki, część kwot jest zapisana jako tekst. To sygnał, że dane trzeba najpierw uporządkować (zajmiesz się tym w module 2).
Excel podpowiada też wyniki bez wpisywania formuł: gdy zaznaczysz kolumnę z liczbami, na pasku stanu na dole okna zobaczysz średnią, licznik i sumę. To dobre do szybkiego sprawdzenia, ale do raportu zapisuj formuły, żeby każdy mógł prześledzić obliczenie.
Najważniejsze w 3 punktach
- Tabela danych składa się z rekordów (wiersze), pól (kolumny) i wartości (komórki); zakres zapisujesz jako adres od lewego górnego do prawego dolnego rogu.
- Pasek formuły pokazuje prawdziwą zawartość komórki, a formuła w polskim Excelu zaczyna się od = i używa średnika między argumentami.
- Nowy plik „mierzysz” funkcjami ILE.NIEPUSTYCH, SUMA, ŚREDNIA, MIN, MAX i ILE.LICZB; różnica między licznikami zdradza kwoty zapisane jako tekst.
Źródła
- Microsoft, Funkcja SUMA, ŚREDNIA, MIN, MAX, ILE.LICZB, ILE.NIEPUSTYCH, pomoc programu Excel, dostęp 14.10.2026: https://support.microsoft.com/pl-pl/office/ile-niepustych-funkcja-7dc98875-d5c1-46f1-9a82-53f3219e2509
- Microsoft, Omówienie tabel programu Excel, dostęp 14.10.2026: https://support.microsoft.com/pl-pl/office/om%C3%B3wienie-tabel-programu-excel-7ab0bb7d-3a9e-4b56-a3c9-6c94334e492c
- Google, Lista funkcji Arkuszy Google, dostęp 14.10.2026: https://support.google.com/docs/table/25273?hl=pl
- Dane ćwiczeniowe: fikcyjna hurtownia „Spinacz” sp. z o.o., Lublin, zamówienia 2025; wyniki policzone w Pythonie (pandas 3.0.6). Aktualne na: październik 2026.