Data literacy w pracy: od danych do decyzji

Po tej lekcji wiesz, czym jest data literacy w codziennej pracy, rozróżniasz dane, informację i decyzję oraz wykonasz pierwszy przegląd nowego pliku w arkuszu kalkulacyjnym.

Czym jest data literacy i po co Ci ona

Data literacy (po polsku mówi się też „kompetencje danych” albo „umiejętność pracy z danymi”) to zdolność czytania danych, sprawdzania ich, liczenia na nich prostych rzeczy, wyciągania wniosków i opowiadania o nich innym. Nie chodzi o programowanie ani o zaawansowaną statystykę. Chodzi o to, żeby po otrzymaniu tabeli, wykresu albo raportu umieć zadać trzy pytania: skąd to jest, co dokładnie pokazuje i czy wniosek z tego wynika.

Te umiejętności przydają się w każdym dziale. Kierowniczka sklepu decyduje, ile pieczywa zamówić na sobotę. Specjalista HR porównuje rotację w zespołach. Księgowa sprawdza, czy koszty w raporcie zgadzają się z fakturami. Każda z tych osób pracuje z danymi, choć nikt nie nazywa jej analitykiem.

Jest też powód formalny. Unijny akt w sprawie sztucznej inteligencji (rozporządzenie 2024/1689, art. 4) wymaga od firm, które dostarczają lub stosują systemy AI, działań budujących kompetencje w zakresie AI wśród pracowników. Ten przepis stosuje się od 2 lutego 2025 r. Rozumienie danych, na których działają narzędzia AI, jest częścią tych kompetencji.

Od danych do decyzji

Same liczby niczego nie mówią. Wartość pojawia się dopiero wtedy, gdy przejdziesz kilka kroków.

Przykład: fikcyjna sieć piekarni Kłos z Krakowa.

Przez cały kurs pracujesz na danych jednej fikcyjnej firmy: sieci piekarni „Kłos” sp. z o.o. z Krakowa. Kłos ma sześć sklepów (Kazimierz, Podgórze, Nowa Huta, Bronowice, Krowodrza i Wieliczka), jest otwarty od poniedziałku do soboty i sprzedaje cztery kategorie produktów: pieczywo, słodkie wypieki, kanapki i napoje. Wszystkie liczby w lekcjach wynikają z plików ćwiczeniowych, które pobierzesz przy module.

Rekord, pole, wartość: język tabeli

Większość danych w firmie trafia do Ciebie jako tabela, najczęściej w arkuszu kalkulacyjnym (Microsoft Excel albo Arkusze Google). Warto nazywać jej części tak samo jak analitycy:

• Rekord to jeden wiersz, czyli jedno opisane zdarzenie. W pliku Kłosa rekord to sprzedaż jednej kategorii w jednym sklepie w jednym dniu.
• Pole to kolumna, czyli jedna cecha rekordu, na przykład sklep albo sprzedaz_brutto_zl.
• Wartość to zawartość jednej komórki, na przykład 3268,12.
• Nagłówek to pierwszy wiersz z nazwami pól.

Pierwszy plik ćwiczeniowy (arkusz „sprzedaz”) ma 144 rekordy: 6 dni (10-15 marca 2025 r.) razy 6 sklepów razy 4 kategorie. To pierwsza kontrola: jeśli wiesz, ile rekordów powinno być, od razu zobaczysz, czy czegoś brakuje.

W arkuszu zapamiętaj jedną zasadę: komórka pokazuje wynik, a pasek formuły nad siatką pokazuje, co naprawdę jest w środku. Komórka z napisem „3 268,12 zł” może zawierać liczbę z formatem walutowym albo tekst, którego arkusz nie zsumuje.

Pierwszy przegląd nowego pliku

Zanim cokolwiek policzysz „na serio”, zmierz plik. W polskiej wersji Excela argumenty funkcji oddzielasz średnikiem.

Funkcje według pomocy Microsoft (pl-pl), stan na październik 2026.

Gdy ILE.NIEPUSTYCH i ILE.LICZB dają dla tej samej kolumny różne wyniki, część wartości jest zapisana jako tekst. Wtedy sumy będą zaniżone, a Ty nie dostaniesz żadnego ostrzeżenia, bo SUMA pomija tekst. Do porządkowania takich danych wrócisz w module 2.

Przegląd to także czytanie oczami: przewiń plik, zobacz kilka wierszy z początku, środka i końca, sprawdź, czy nazwy sklepów są zapisane zawsze tak samo. W pliku Kłosa najmniejsza wartość (125,95 zł) to napoje w Bronowicach w zimny poniedziałek, a największa (3268,12 zł) to pieczywo na Kazimierzu w piątek. Obie mają sens, więc nie wyglądają na błąd.

Najważniejsze w 3 punktach

1. Data literacy to umiejętność czytania, sprawdzania, liczenia i komunikowania danych, potrzebna w każdym dziale, nie tylko analitykom.
2. Droga prowadzi od danych przez informację i wniosek do decyzji; bez kontekstu liczba niczego nie znaczy.
3. Każdy nowy plik najpierw zmierz: liczba rekordów, typ wartości, suma, zakres i okres.

Źródła

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1689 (akt w sprawie sztucznej inteligencji), art. 3 pkt 56, art. 4 i art. 113 lit. a, EUR-Lex, dostęp 15.10.2026: https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=CELEX:32024R1689
• Microsoft, Funkcja ILE.NIEPUSTYCH: https://support.microsoft.com/pl-pl/office/ile-niepustych-funkcja-7dc98875-d5c1-46f1-9a82-53f3219e2509
• Microsoft, Funkcja ILE.LICZB: https://support.microsoft.com/pl-pl/office/ile-liczb-funkcja-a59cd7fc-b623-4d93-87a4-d23bf411294c
• Microsoft, Funkcja SUMA (pomija wartości tekstowe): https://support.microsoft.com/pl-pl/office/suma-funkcja-043e1c7d-7726-4e80-8f32-07b23e057f89
• Microsoft, Funkcja SUMA.JEŻELI: https://support.microsoft.com/pl-pl/office/suma-je%C5%BCeli-funkcja-169b8c99-c05c-4483-a712-1697a653039b
• Dane ćwiczeniowe: fikcyjna sieć piekarni „Kłos” sp. z o.o., Kraków; wyniki policzone w Pythonie. Aktualne na: październik 2026.