Wprowadzenie do e-learningu: formy, możliwości i ograniczenia

Po tej lekcji rozróżnisz główne formy e-learningu, ocenisz, kiedy kurs online ma sens, a kiedy lepsze będzie szkolenie na sali, i nazwiesz decyzje, które trzeba podjąć przed napisaniem pierwszej lekcji.

Przez cały kurs będzie Ci towarzyszyć jeden przykład. Anna pracuje w dziale HR firmy logistycznej z Łodzi. Co miesiąc firma zatrudnia kilkunastu magazynierów, a każdy z nich przechodzi to samo dwudniowe wprowadzenie z kierownikiem zmiany. Kierownicy narzekają, że powtarzają to samo, a nowi pracownicy po tygodniu nie pamiętają połowy. Zarząd prosi Annę: „Zróbmy z tego kurs online”. To dobry punkt wyjścia, ale jeszcze nie decyzja. Najpierw trzeba wiedzieć, jaki e-learning ma do wyboru i czego od niego oczekiwać.

Czym jest e-learning, a czym nie jest

E-learning to uczenie się z wykorzystaniem materiałów i narzędzi cyfrowych, zwykle przez przeglądarkę lub aplikację. Samo wrzucenie prezentacji z sali na dysk firmowy nie jest jeszcze kursem. Kurs ma cel, uporządkowaną kolejność, ćwiczenia i sposób sprawdzenia, czy uczestnik się nauczył.

W praktyce spotkasz cztery główne formy:

Kurs asynchroniczny (samodzielny). Uczestnik przechodzi materiał we własnym tempie: tekst, nagrania, ćwiczenia, quizy. Prowadzący nie musi być obecny w tym samym czasie.
Zajęcia synchroniczne (na żywo online). Webinar lub warsztat w komunikatorze, w którym trener i uczestnicy spotykają się o ustalonej godzinie.
Nauczanie mieszane (blended learning). Część samodzielna online łączy się z zajęciami na żywo albo na sali, np. teoria w kursie, a ćwiczenia na hali magazynu.
Mikronauka. Bardzo krótkie jednostki, często na telefonie, służące powtórce albo wsparciu w trakcie pracy.

Ten podział widać też w zasadach Bazy Usług Rozwojowych prowadzonej przez PARP. Regulamin BUR rozróżnia m.in. usługę zdalną, w której uczestnik pracuje z materiałem bez jednoczesnego udziału trenera, oraz usługę zdalną w czasie rzeczywistym, prowadzoną na żywo przez komunikator. Jeśli kiedyś zechcesz oferować kurs w BUR, ta różnica będzie miała znaczenie formalne.

Formy e-learningu w skrócie

Opracowanie własne.

Kiedy kurs online ma sens

E-learning jest dobrym wyborem, gdy treść jest stabilna, uczestników jest wielu, pracują w różnych godzinach albo miejscach, a wiedza musi być przekazana każdemu tak samo. Tak jest w przypadku Anny: zasady bezpieczeństwa, organizacja zmiany, obieg dokumentów i obsługa systemu magazynowego wyglądają tak samo dla każdego nowego pracownika.

Kurs online nie zastąpi wszystkiego. Jazdy wózkiem widłowym nie nauczysz się z ekranu, a uprawnienia do obsługi wózka jezdniowego podnośnikowego potwierdza zaświadczenie kwalifikacyjne wydawane po egzaminie przed komisją Urzędu Dozoru Technicznego. Rozmowy o wartościach firmy też lepiej prowadzić na żywo. Dlatego Anna najpewniej zaprojektuje nauczanie mieszane: część teoretyczną online, a praktykę z kierownikiem zmiany.

Dobrym testem jest pytanie: co uczestnik ma umieć zrobić po kursie i gdzie to będzie robił? Jeśli odpowiedź brzmi „w systemie komputerowym” albo „na podstawie wiedzy i procedur”, kurs online poradzi sobie dobrze. Jeśli brzmi „rękami, przy maszynie, pod okiem przełożonego”, kurs online może przygotować, ale nie zakończy nauki.

Czego realnie oczekiwać od e-learningu

W reklamach narzędzi e-learningowych łatwo znaleźć obietnice typu „uczniowie zapamiętują kilka razy więcej”. Traktuj je ostrożnie. Badania nad uczeniem się pokazują raczej, że o skuteczności decyduje sposób zaprojektowania materiału, a nie samo medium: jasne cele, aktywne ćwiczenia, przywoływanie wiedzy z pamięci i informacja zwrotna. Słaby kurs online jest równie słaby jak słabe szkolenie na sali, tylko łatwiej go porzucić.

Realne korzyści, które możesz zaplanować i zmierzyć:

Spójność. Każdy uczestnik dostaje ten sam przekaz, niezależnie od tego, który kierownik ma zmianę.
Dostępność w czasie. Pracownik wraca do materiału, gdy go potrzebuje, np. przed pierwszą inwentaryzacją.
Mierzalność. Platforma pokazuje, kto ukończył kurs, które pytania sprawiają trudność i gdzie ludzie przerywają naukę.
Oszczędność czasu ekspertów. Kierownik zmiany nie powtarza teorii, tylko prowadzi praktykę.

Decyzje przed pierwszą lekcją

Zanim powstanie choćby jeden slajd, odpowiedz sobie na pięć pytań. Do każdego z nich wrócisz w kolejnych modułach kursu:

Jaki problem biznesowy lub zawodowy ma rozwiązać kurs? (moduł 1, analiza potrzeb)
Co uczestnik ma umieć zrobić po kursie? (moduł 2, cele uczenia się)
Jakie formy treści są potrzebne: tekst, grafika, nagranie, ćwiczenie? (moduły 3–4)
Gdzie kurs będzie działał i jak dotrze do uczestników? (moduł 5, platformy)
Po czym poznasz, że kurs zadziałał? (moduł 6, ewaluacja)

Najważniejsze w 3 punktach

E-learning ma cztery główne formy: kurs samodzielny, zajęcia na żywo online, nauczanie mieszane i mikronaukę; dobór zależy od tego, co uczestnik ma umieć zrobić.
O skuteczności decyduje projekt kursu (cele, ćwiczenia, informacja zwrotna), a nie samo przeniesienie treści do internetu.
Przed pierwszą lekcją ustal problem, cel, formy treści, platformę i sposób pomiaru efektów.

Źródła

Urząd Dozoru Technicznego, „Bezpieczna obsługa wózka jezdniowego podnośnikowego” (broszura) — udt.gov.pl
PARP, Baza Usług Rozwojowych: zmiany w regulaminie BUR dotyczące usług zdalnych i usług zdalnych w czasie rzeczywistym — parp.gov.pl
PARP, Standard Usług Zdalnego Uczenia się w BUR — serwis-uslugirozwojowe.parp.gov.pl
H. L. Roediger, J. D. Karpicke, „The Power of Testing Memory: Basic Research and Implications for Educational Practice”, Perspectives on Psychological Science 1(3), 2006 — psychnet.wustl.edu