Czym jest edukacja cyfrowa

Po tej lekcji będziesz umieć wyjaśnić, czym jest edukacja cyfrowa, rozróżnisz jej podstawowe formy i odróżnisz sprawdzone zasady uczenia się od popularnych mitów.

Edukacja cyfrowa: definicja bez marketingu

Edukacja cyfrowa to nauczanie i uczenie się, w którym technologia cyfrowa jest częścią procesu: służy do przekazywania treści, ćwiczenia, komunikacji albo oceniania. Nie chodzi o samo „przeniesienie zajęć do internetu”. Prezentacja wyświetlona na tablicy interaktywnej to jeszcze nie zmiana metody. Zmianą jest dopiero to, że uczący się może wrócić do materiału, przećwiczyć go we własnym tempie i dostać informację zwrotną, zanim nauczyciel sprawdzi pracę.

W tym kursie będziesz towarzyszyć dwóm fikcyjnym osobom. Marta uczy biologii w polskim liceum w Toruniu i chce przygotować dla klasy drugiej czterotygodniowy blok o genetyce, w którym część pracy odbywa się online. Paweł jest trenerem wewnętrznym w firmie logistycznej pod Poznaniem i odpowiada za szkolenie wstępne nowych magazynierów. Oboje mają ten sam problem: mało czasu, różnorodną grupę i potrzebę sprawdzenia, czy ludzie naprawdę się nauczyli.

Edukacja cyfrowa nie jest też jednym narzędziem. To zestaw decyzji: co uczący się ma umieć po zajęciach, jaką aktywnością to przećwiczy, w jakiej formie dostanie materiał i jak sprawdzisz efekt. Platforma, aplikacja czy quiz to dopiero odpowiedź na te pytania.

Formy edukacji cyfrowej

Najczęściej spotkasz cztery formy. Warto znać ich nazwy, bo pojawiają się w ogłoszeniach o szkoleniach, regulaminach szkół i dokumentacji platform.

• Nauczanie synchroniczne: wszyscy uczestniczą w tym samym czasie, na przykład w spotkaniu online. Dobre do dyskusji, pytań i wspólnego rozwiązywania problemów.
• Nauczanie asynchroniczne: każdy pracuje we własnym czasie, korzystając z materiałów, ćwiczeń i forum. Dobre dla osób pracujących zmianowo i do powtórek.
• Blended learning (nauczanie mieszane): część zajęć odbywa się na miejscu, część online. Marta zaplanuje tak swój blok genetyki: teoria i ćwiczenia w domu, laboratorium i dyskusja w szkole.
• Mikronauka: krótkie porcje materiału z jednym celem, na przykład pięciominutowa instrukcja obsługi skanera w magazynie Pawła.

Formy można łączyć w jednym kursie.

Żadna forma nie jest „lepsza” sama w sobie. Dobór zależy od celu, grupy i warunków. Dyskusja o dylematach etycznych w genetyce wymaga rozmowy na żywo. Zapamiętanie kolejności czynności przy rozładunku palety lepiej przećwiczyć krótko i wielokrotnie.

Co wiemy o uczeniu się, a co jest mitem

W materiałach o e-learningu często pojawia się „piramida uczenia się”: zapamiętujemy rzekomo 10% tego, co czytamy, 20% tego, co słyszymy, i 90% tego, co robimy. Te liczby nie pochodzą z badań. Badacze, którzy prześledzili historię wykresu (Subramony, Molenda, Betrus i Thalheimer, 2014), pokazali, że procenty dopisano później do „stożka doświadczeń” Edgara Dale’a, który żadnych liczb nie zawierał. Jeśli zobaczysz taki wykres w prezentacji, potraktuj go jako sygnał ostrzegawczy.

Podobnie jest ze „stylami uczenia się” (wzrokowiec, słuchowiec, kinestetyk). Przegląd Pashlera i współpracowników z 2008 roku nie znalazł wiarygodnych dowodów na to, że dopasowanie formy materiału do deklarowanego stylu poprawia wyniki. Lepiej dobierać formę do treści: mapę procesu pokaż na schemacie, wymowę słowa w nagraniu, a obsługę wózka w praktyce.

Są natomiast zasady dobrze potwierdzone w badaniach, na których oprzesz cały kurs:

1. Przypominanie zamiast ponownego czytania. Samodzielne odtwarzanie wiedzy, na przykład w krótkim quizie, wzmacnia zapamiętywanie bardziej niż kolejne czytanie (Roediger i Karpicke, 2006).
2. Rozłożenie nauki w czasie. Powtórki rozłożone na kilka dni dają trwalsze efekty niż jedna długa sesja.
3. Ograniczanie zbędnego obciążenia. Materiał bez ozdobników i z jasną strukturą łatwiej przetworzyć (zasady projektowania multimediów Richarda Mayera).
4. Informacja zwrotna. Uczący się potrzebuje wiedzieć, dokąd zmierza, gdzie jest i co zrobić dalej.

Najważniejsze w 3 punktach

1. Edukacja cyfrowa to zestaw decyzji o celach, aktywnościach i ocenianiu, a technologia jest tylko środkiem.
2. Formy synchroniczna, asynchroniczna, mieszana i mikronauka łączysz zależnie od celu i grupy.
3. Opieraj się na sprawdzonych zasadach (przypominanie, rozłożenie w czasie, prosta struktura, informacja zwrotna), a nie na mitach o piramidzie i stylach uczenia się.

Źródła

• Subramony D., Molenda M., Betrus A., Thalheimer W. (2014), The Mythical Retention Chart and the Corruption of Dale’s Cone of Experience, Educational Technology 54(6).
• Pashler H., McDaniel M., Rohrer D., Bjork R. (2008), Learning Styles: Concepts and Evidence, Psychological Science in the Public Interest 9(3): https://scholarcommons.usf.edu/psy_facpub/1765
• Roediger H. L., Karpicke J. D. (2006), Test-Enhanced Learning, Psychological Science 17(3).
• Mayer R. E. (2020), Multimedia Learning, wyd. 3, Cambridge University Press.