Moduł 1 · Dane gotowe do analizy
Dane w Excelu: typy, układ tabeli i jeden wiersz na rekord
Po tej lekcji rozpoznasz, czy dane w arkuszu nadają się do tabeli przestawnej, i odróżnisz liczbę, tekst oraz datę, zanim zaczniesz cokolwiek liczyć. Przez cały kurs pracujesz na danych fikcyjnej hurtowni artykułów biurowych Nordico sp. z o.o. z Gdańska.
Skoroszyt, arkusz, komórka i zakres
Plik Excela (najczęściej z rozszerzeniem .xlsx) to skoroszyt. Składa się z arkuszy, czyli kart widocznych na dole okna. Arkusz to siatka komórek: każda ma adres złożony z litery kolumny i numeru wiersza, na przykład B3. Grupa komórek to zakres: zapis A1:D10 oznacza 4 kolumny i 10 wierszy, czyli 40 komórek.
Arkusz jest duży: według specyfikacji Microsoft ma 1 048 576 wierszy i 16 384 kolumny. W praktyce problemem rzadko jest miejsce. Problemem jest układ danych.
Formuła zaczyna się od znaku równości i coś oblicza, na przykład =J2*K2 mnoży ilość przez cenę. Funkcja to gotowe obliczenie z nazwą, na przykład =SUMA(M2:M101). W polskiej wersji Excela funkcje mają polskie nazwy, a argumenty rozdzielasz średnikiem.
Zawsze patrz na pasek formuły nad arkuszem. Komórka może pokazywać 1 224,00, a w pasku formuły możesz zobaczyć wpisaną liczbę, formułę albo tekst „1 224,00 zł”. To trzy różne sytuacje i tylko dwie pierwsze dadzą się zsumować.
Trzy typy danych: liczba, tekst, data
Excel rozróżnia przede wszystkim:
- liczby: kwoty, ilości, procenty; domyślnie wyrównane do prawej,
- tekst: nazwy klientów, regionów, produktów; domyślnie wyrównany do lewej,
- daty: w rzeczywistości liczby kolejne dni. W systemie dat 1900 dzień 1 stycznia 1900 r. to liczba 1. Data 2 stycznia 2026 r. to liczba 46 024, tylko sformatowana jako data.
Z tego wynikają dwie praktyczne zasady:
- Waluty nie wpisuj do komórki. Jeśli wpiszesz „1 224,00 zł” jako tekst, Excel nie doda tej kwoty do sumy. Symbol zł nadajesz formatem liczby.
- Daty muszą być datami. Tekst „07.01.2026 ” (ze spacją na końcu) wygląda jak data, ale tabela przestawna nie pogrupuje go w miesiące.
Szybki test: zaznacz kolumnę i spójrz na pasek stanu na dole okna. Jeśli Excel pokazuje tylko liczbę zaznaczonych komórek, a nie pokazuje sumy, w zaznaczeniu nie ma liczb. Funkcje =CZY.LICZBA(M2) i =CZY.TEKST(M2) odpowiedzą wprost: PRAWDA albo FAŁSZ.
Wyrównanie domyślne, o ile ktoś nie zmienił go ręcznie. Źródło: pomoc Microsoft.
Układ danych pod tabelę przestawną
Tabela przestawna potrzebuje danych w prostym układzie. Pomoc Microsoft opisuje to tak: dane uporządkowane w kolumnach, jeden wiersz nagłówka, unikatowe i niepuste nazwy kolumn, bez pustych wierszy i kolumn. W praktyce oznacza to pięć zasad:
- Jeden wiersz to jeden rekord, na przykład jedno zamówienie.
- Jedna kolumna to jedna cecha: Data, Region, Handlowiec, Produkt, Ilość, Wartość netto.
- Jeden wiersz nagłówka, bez scalonych komórek i bez dwóch poziomów nagłówków.
- Bez sum częściowych i pustych wierszy w środku danych. Sumy policzy tabela przestawna.
- Miesiące nie idą w kolumny. Układ „Styczeń, Luty, Marzec” obok siebie to już raport, nie dane. Zamiast tego jest kolumna Data.
Tabelę przestawną budujesz z kolumny „Dane”.
Nordico eksportuje zamówienia z systemu sprzedaży w dobrym układzie: kolumny Nr zamówienia, Data, Region, Miasto, Handlowiec, Klient, Kanał, Kategoria, Produkt, Ilość, Cena netto, Rabat, Wartość netto i Koszt zakupu. Kłopot w tym, że eksport ze stycznia 2026 r. ma błędy w samych wartościach. Naprawisz je w lekcji 3 tego modułu.
Skróty, które oszczędzają czas od pierwszego dnia
- Ctrl+strzałka: skok do ostatniej wypełnionej komórki w danym kierunku; szybko pokazuje, gdzie kończą się dane i czy w środku jest pusty wiersz,
- Ctrl+Home i Ctrl+End: początek arkusza i ostatnia używana komórka,
- F2: edycja komórki,
- Ctrl+Z: cofnij,
- Ctrl+1: okno Formatowanie komórek (format liczby, daty, waluty).
Najważniejsze w 3 punktach
- Tabela przestawna wymaga danych w układzie: jeden wiersz to jeden rekord, jeden wiersz nagłówka, bez pustych wierszy i sum w środku.
- Liczby i daty muszą być liczbami: waluty nie wpisujesz do komórki, tylko nadajesz ją formatem.
- Pasek formuły, pasek stanu oraz funkcje CZY.LICZBA i CZY.TEKST szybko pokazują, co naprawdę jest w komórce.
Źródła
- Microsoft Support, „Tworzenie tabeli przestawnej do analizowania danych w arkuszu”, https://support.microsoft.com/pl-pl/Excel/get-started/create-a-pivottable-to-analyze-worksheet-data (dostęp: październik 2026).
- Microsoft Support, „Specyfikacje i ograniczenia programu Excel”, https://support.microsoft.com/pl-pl/Excel/excel-specifications-and-limits (dostęp: październik 2026).
- Microsoft Support, „Systemy dat w programie Excel”, https://support.microsoft.com/pl-pl/Excel/date-systems-in-excel (dostęp: październik 2026).
- Plik ćwiczeniowy M1_Nordico_dane_do_czyszczenia.xlsx (dane fikcyjne), wyniki policzone skryptem kursu.