Przejdź do treści
Franczyza od podstawModuł 1 · lekcja 1 z 3
Za darmo5 min czytania

Moduł 1 · Fundamenty franczyzy

Czym jest franczyza: strony, opłaty i najważniejsze pojęcia

Po tej lekcji wyjaśnisz, czym jest franczyza, kto jest jej stroną i za co płaci franczyzobiorca. Poznasz też pojęcia, które spotkasz w każdej ofercie i umowie franczyzowej.

Franczyza w jednym zdaniu

Franczyza to sposób prowadzenia biznesu, w którym franczyzodawca udziela franczyzobiorcy prawa do korzystania ze sprawdzonego na rynku sposobu prowadzenia działalności, czyli systemu. Robi to w zamian za wynagrodzenie. Franczyzobiorca działa pod marką franczyzodawcy, ale na własny rachunek i własne ryzyko, jako niezależny przedsiębiorca. Tak opisuje franczyzę preambuła Kodeksu Dobrych Praktyk dla Rynku Franczyzy, przygotowanego przez polskie organizacje franczyzodawców i franczyzobiorców.

To ostatnie zdanie ma praktyczne skutki. Masz własną firmę: sam płacisz podatki i składki ZUS, sam zatrudniasz ludzi i sam odpowiadasz za długi punktu. Logo nad drzwiami należy do sieci, ale wynik finansowy jest Twój, także wtedy, gdy jest ujemny. Europejski Kodeks Etyki Franczyzy (Europejska Federacja Franczyzy, EFF) mówi wprost, że franczyzodawca ma traktować franczyzobiorców jak niezależnych przedsiębiorców i nie może podporządkowywać ich sobie jak pracowników.

W polskim prawie nie ma osobnej ustawy o franczyzie. Umowa franczyzy jest umową nienazwaną: strony układają ją według swobody umów z art. 353^1 Kodeksu cywilnego, w granicach ustawy, natury stosunku i zasad współżycia społecznego. Dlatego tak dużo zależy od treści konkretnej umowy, a o jej klauzulach będzie cały moduł 2.

Co dostajesz, a co dajesz w zamian

Według wytycznych Komisji Europejskiej w sprawie ograniczeń wertykalnych (pkt 85) umowy franczyzy zawierają licencję na znaki towarowe lub oznaczenia oraz know-how dotyczące sprzedaży towarów albo świadczenia usług. Franczyzodawca zwykle zapewnia też przez cały czas trwania umowy pomoc handlową lub techniczną: zaopatrzenie, szkolenia, doradztwo przy wyborze lokalu i planowanie finansowe.

Co obejmuje pakiet franczyzowy

Na podstawie wytycznych KE w sprawie ograniczeń wertykalnych, pkt 85 (Dz.U. UE C 248 z 30.6.2022).

W zamian ponosisz opłaty. Najczęściej spotkasz trzy rodzaje:

  • opłata wstępna: jednorazowa, płacona przy podpisaniu umowy lub przed otwarciem; zwykle pokrywa licencję, szkolenie wstępne i pomoc przy uruchomieniu;
  • opłata bieżąca (często nazywana z angielska royalty): co miesiąc, jako procent od przychodu albo stała kwota;
  • opłata marketingowa: wpłata do wspólnego funduszu, z którego sieć finansuje reklamę marki.

Wysokość opłat jest różna w każdej sieci i nie ma przepisu, który by ją określał. Kodeks Dobrych Praktyk zaleca, żeby umowa jasno wskazywała wysokość lub stawki opłat i sposób ich liczenia, a przy opłacie procentowej także podstawę, od której się ją liczy (art. 12 lit. k). Pytanie „procent od czego: od przychodu brutto, netto, a może od marży?” to pierwsza rzecz, którą sprawdzasz w ofercie.

Słowniczek pojęć z umowy

Te słowa wracają w każdej rozmowie z siecią:

  • franczyzodawca: właściciel marki i systemu, który udziela franczyzy;
  • franczyzobiorca: przedsiębiorca, który prowadzi punkt pod marką sieci;
  • know-how: pakiet nieopatentowanych, praktycznych informacji wynikających z doświadczenia i testów franczyzodawcy, które są niejawne, istotne i określone, czyli opisane tak, żeby dało się to sprawdzić (definicja z rozporządzenia Komisji (UE) 2022/720, art. 1 ust. 1 lit. j);
  • podręcznik operacyjny: dokument z procedurami i standardami, często częścią umowy;
  • terytorium wyłączne: obszar, na którym sieć zobowiązuje się nie otwierać innych punktów; nie każda umowa je daje;
  • zakaz konkurencji: obowiązek nieprowadzenia podobnej działalności w czasie trwania umowy i czasem po jej zakończeniu;
  • okres umowy: czas, na jaki ją zawierasz; powinien pozwolić Ci zamortyzować inwestycję (Europejski Kodeks Etyki Franczyzy, pkt 5.5).

Polski rynek franczyzy w praktyce

Franczyzę widzisz codziennie: sklepy spożywcze przy osiedlach, drogerie, piekarnie, kawiarnie, punkty usługowe, biura nieruchomości, szkoły językowe. W Polsce działa Polska Organizacja Franczyzodawców (POF), która zrzesza franczyzodawców przestrzegających Europejskiego Kodeksu Etyki Franczyzy, a także Polskie Stowarzyszenie Mikroprzedsiębiorców i Franczyzobiorców, reprezentujące drugą stronę. Obie organizacje patronują Kodeksowi Dobrych Praktyk dla Rynku Franczyzy. Przystąpienie sieci do takiego kodeksu nie jest gwarancją sukcesu, ale daje Ci punkt odniesienia: wiesz, jakich informacji i zasad możesz oczekiwać.

W tym kursie towarzyszy Ci fikcyjny przykład. Anna z Lublina przez dziesięć lat pracowała w biurze rachunkowym i ma oszczędności. Rozważa otwarcie kawiarni w sieci „Złote Ziarno”, którą zbudowali Marta i Krzysztof, właściciele pierwszej kawiarni w Poznaniu. Na ich przykładzie zobaczysz franczyzę z obu stron.

Najważniejsze w 3 punktach

  1. Franczyzobiorca prowadzi własną firmę pod cudzą marką: korzysta z systemu sieci, ale działa na własny rachunek i ryzyko.
  2. Pakiet franczyzowy to marka, know-how i pomoc sieci, a w zamian płacisz opłatę wstępną, opłaty bieżące i zwykle marketingową.
  3. W Polsce nie ma ustawy o franczyzie, więc o Twoich prawach decyduje przede wszystkim treść umowy.

Źródła

Następna: Rodzaje franczyzy oraz umowa agencyjna i licencja

20 lekcji i certyfikat w abonamencie.

Program kursu

Karta wymagana · anulujesz jednym kliknięciem · Mam już konto