Czym jest myślenie krytyczne i skąd startujesz

Po tej lekcji będziesz wiedzieć, czym jest myślenie krytyczne w pracy i od czego zaczynasz. Przygotujesz mapę swojego punktu startowego, do której wrócisz w projekcie końcowym.

Czym jest myślenie krytyczne

Robert Ennis, jeden z najczęściej cytowanych badaczy tej dziedziny, opisał myślenie krytyczne jako rozsądne, refleksyjne myślenie, które ma pomóc zdecydować, w co wierzyć i co zrobić. W tej definicji są dwa ważne słowa. „Refleksyjne” znaczy, że zatrzymujesz się i sprawdzasz własne rozumowanie. „Zdecydować” znaczy, że celem nie jest dyskusja dla samej dyskusji, tylko lepsza decyzja.

W pracy myślenie krytyczne to kilka konkretnych zachowań:

• pytasz, skąd pochodzi informacja i kto na niej zyskuje;
• oddzielasz fakty od interpretacji i opinii;
• szukasz argumentów przeciwko własnemu stanowisku, zanim zrobi to ktoś inny;
• zmieniasz zdanie, gdy pojawiają się lepsze dowody;
• mówisz „nie wiem, sprawdzę”, zamiast zgadywać.

Myślenie krytyczne nie jest krytykanctwem ani cynizmem. Krytykant odrzuca wszystko, co nie jest jego pomysłem. Osoba myśląca krytycznie ocenia pomysł po dowodach, także wtedy, gdy pomysł jest jej własny.

Na podstawie definicji R. Ennisa (1987).

Przykład, który poprowadzi Cię przez kurs

W całym kursie będziesz towarzyszyć Marcie Wójcik, kierowniczce sześcioosobowego zespołu sprzedaży w hurtowni materiałów budowlanych z Poznania. To postać fikcyjna, ale jej sytuacje są typowe dla wielu firm. W trzecim kwartale sprzedaż jej zespołu spadła, zarząd oczekuje wyjaśnień, handlowcy mają różne teorie, a w skrzynce leżą oferta nowego dostawcy i raport z kampanii reklamowej.

Marta ma silną pokusę, żeby od razu wskazać przyczynę: „to przez konkurencję, która obniżyła ceny”. Ten kurs pokaże jej i Tobie, jak sprawdzić takie zdanie, zanim trafi do prezentacji dla zarządu.

Trzy warstwy Twojego kontekstu

Myślenie krytyczne nie dzieje się w próżni. To, jak oceniasz informacje, zależy od trzech warstw.

1. Rola zawodowa. Analityk finansowy może przeceniać liczby i pomijać sygnały jakościowe. Handlowiec może bardziej ufać przeczuciu niż danym. Żadna z tych skłonności nie jest zła, ale nieuświadomiona prowadzi do błędów.

2. Środowisko pracy. Jeśli zespół nagradza szybkie decyzje, zaczniesz je podejmować także wtedy, gdy sytuacja wymaga namysłu. Jeśli w firmie nie kwestionuje się założeń szefa, łatwo zamilknąć, gdy powinno się zapytać.

3. Nawyki myślowe. Ktoś zawsze szuka precedensu („jak to robiliśmy wcześniej?”), ktoś inny zawsze pyta o dane, a jeszcze ktoś szybko szuka winnych. Tych nawyków nie da się wyłączyć, ale można je zauważać i świadomie korygować.

Wrócisz do tej mapy w projekcie końcowym.

Samoocena: skala od 1 do 5

Oceń, jak często w ostatnim miesiącu zrobiłeś każdą z rzeczy z pierwszej sekcji: 1 to „prawie nigdy”, 5 to „prawie zawsze”. Nie chodzi o wynik, tylko o uczciwy punkt odniesienia. Najniższa ocena wskaże obszar, od którego warto zacząć. Zapisz datę, bo w ostatnim module porównasz wynik po kursie.

Typowa pułapka samooceny: oceniamy intencje, a nie zachowania. „Zawsze chcę sprawdzić źródło” to intencja. „W tym tygodniu dwa razy otworzyłem raport źródłowy, zanim przesłałem dane dalej” to zachowanie. Oceniaj zachowania.

Najważniejsze w 3 punktach

1. Myślenie krytyczne to rozsądne, refleksyjne myślenie, które pomaga zdecydować, w co wierzyć i co zrobić.
2. Na Twój sposób oceniania informacji wpływają rola zawodowa, środowisko pracy i nawyki myślowe.
3. Samoocena ma opisywać zachowania z ostatnich tygodni, a nie intencje, i stanowi punkt odniesienia na koniec kursu.

Źródła

• R. H. Ennis, „A Taxonomy of Critical Thinking Dispositions and Abilities”, w: J. B. Baron, R. J. Sternberg (red.), „Teaching Thinking Skills: Theory and Practice”, W. H. Freeman, 1987.
• Foundation for Critical Thinking, „Defining Critical Thinking”: https://www.criticalthinking.org/pages/defining-critical-thinking/766 (dostęp: październik 2026).
• Przykład Marty Wójcik i hurtowni z Poznania jest fikcyjny.