Przejdź do treści
Node.js i Express: jak zbudować backend i REST API od zeraModuł 1 · lekcja 1 z 4
Za darmo4 min czytania

Moduł 1 · Wprowadzenie do Node.js

Jak działa Node.js: V8, pętla zdarzeń i nieblokujące I/O

Po tej lekcji zrozumiesz, jak Node.js wykonuje kod JavaScript poza przeglądarką, czym jest pętla zdarzeń i dlaczego jeden wątek potrafi obsłużyć wiele żądań naraz. Nauczysz się też rozpoznawać kod, który tę pętlę blokuje.

Aktualne na: październik 2026. Przykłady sprawdziliśmy w Node.js 24.22.0 (linia LTS, silnik V8 13.6, biblioteka libuv 1.52).

Node.js w jednym zdaniu

Node.js to środowisko uruchomieniowe, które bierze silnik JavaScript V8 z przeglądarki Chrome i dokłada do niego to, czego przeglądarka nie daje: dostęp do plików, sieci, procesów i zmiennych środowiskowych. Dzięki temu ten sam język, którego używasz w interfejsie, obsługuje także serwer.

W całym kursie budujesz backend fikcyjnej księgarni Lektura z Lublina: katalog książek, zamówienia, opinie klientów i logowanie. Ceny trzymamy w groszach jako liczby całkowite, np. „Lalka” kosztuje 4990 gr, czyli 49,90 zł. Unikasz w ten sposób błędów zaokrągleń, które pojawiają się przy liczbach zmiennoprzecinkowych (0.1 + 0.2 w JavaScript daje 0.30000000000000004).

Node.js składa się z dwóch głównych warstw:

  • V8 kompiluje i wykonuje kod JavaScript;
  • libuv to biblioteka w języku C, która obsługuje wejście i wyjście: gniazda sieciowe, pliki, timery oraz pulę wątków pomocniczych (domyślnie 4, zmienisz to zmienną UV_THREADPOOL_SIZE).

Jeden wątek i pętla zdarzeń

Twój kod JavaScript działa w jednym wątku. Gdy serwer księgarni czyta plik albo czeka na odpowiedź bazy danych, nie stoi w miejscu: zleca operację systemowi lub puli wątków libuv i od razu bierze się za następne zadanie. Kiedy operacja się skończy, jej funkcja zwrotna trafia do kolejki, a pętla zdarzeń wywoła ją, gdy wątek będzie wolny.

Fazy pętli zdarzeń Node.js

Między fazami Node.js opróżnia kolejkę process.nextTick i mikrozadań (Promise). Źródło: dokumentacja Node.js.

Dokładną kolejność widać na prostym przykładzie:

JavaScript
console.log('A'); setTimeout(() => console.log('B'), 0); Promise.resolve().then(() => console.log('C')); process.nextTick(() => console.log('D')); console.log('E'); // Wynik: A, E, D, C, B

Najpierw wykonuje się cały kod synchroniczny (A, E). Potem Node.js opróżnia kolejkę process.nextTick (D) i mikrozadania obietnic (C). Timer (B) czeka na fazę timers kolejnego obiegu pętli, nawet z opóźnieniem 0 ms.

Nieblokujące I/O w praktyce

Porównaj dwa sposoby czytania pliku z zamówieniami:

JavaScript
import { readFileSync } from 'node:fs'; import { readFile } from 'node:fs/promises'; const dane = readFileSync('zamowienia.csv', 'utf8'); // blokuje wątek do końca odczytu const dane2 = await readFile('zamowienia.csv', 'utf8'); // oddaje wątek, wraca po odczycie

Wersja synchroniczna jest wygodna w skrypcie uruchamianym raz, np. przy starcie aplikacji. W obsłudze żądania HTTP jest szkodliwa: przez czas odczytu serwer nie obsłuży żadnego innego klienta. Ta sama zasada dotyczy ciężkich obliczeń. Pętla, która przez 2 sekundy liczy raport sprzedaży, zatrzymuje na 2 sekundy wszystkie żądania, bo działa w tym samym wątku co serwer.

Gdy naprawdę musisz liczyć dużo, masz trzy wyjścia: podzielić pracę na mniejsze kawałki, przenieść ją do osobnego wątku (node:worker_threads) albo do osobnego procesu, np. zadania uruchamianego w nocy.

Kiedy Node.js, a kiedy coś innego

Node.js dobrze sprawdza się w aplikacjach, które głównie czekają: API przekazujące dane między bazą a interfejsem, czaty, powiadomienia, integracje z innymi systemami. Księgarnia Lektura to typowy przykład. Większość czasu serwer czeka na bazę danych, a samo przetwarzanie trwa milisekundy.

Słabiej wypada przy długich obliczeniach na procesorze, np. konwersji dużych plików multimedialnych czy trenowaniu modeli. Tam lepsze są języki i biblioteki projektowane do obliczeń, a Node.js może je co najwyżej wywoływać.

Kod blokujący i nieblokujący w serwerze

Na podstawie przewodnika Node.js „Don't Block the Event Loop”.

Najważniejsze w 3 punktach

  1. Node.js to silnik V8 plus biblioteka libuv, która obsługuje pliki, sieć, timery i pulę 4 wątków pomocniczych.
  2. Kod JavaScript działa w jednym wątku, a pętla zdarzeń wywołuje funkcje zwrotne po zakończeniu operacji; najpierw synchroniczny kod, potem nextTick i obietnice, potem fazy pętli.
  3. Funkcje Sync i długie obliczenia w obsłudze żądania blokują wszystkich klientów; używaj wersji asynchronicznych, strumieni albo worker_threads.

Źródła

Materiały do pobrania

Pliki do ćwiczeń są dostępne w abonamencie.

  • Serwer node:http i raport ze strumienia CSVModuł 1: ZADANIE 1.2 (serwer HTTP, lekcja 2) i 1.4 (raport CSV strumieniem, lekcja 4), dane 40 zamówień, testy node:test, rozwiązania6 KBDostępne w abonamencie
  • Pierwsza aplikacja Express 5 księgarni LekturaModuł 2: ZADANIA 2.1-2.4 (start serwera, trasy, filtry, POST), testy Supertest, rozwiązania16 KBDostępne w abonamencie
  • REST API z routerami, walidacją i OpenAPIModuł 3: ZADANIA 3.2-3.4 (kontroler PATCH, reguły express-validator, operacja w openapi.yaml), Swagger UI, rozwiązania24 KBDostępne w abonamencie
  • Middleware, obsługa błędów, CORS i limit żądańModuł 4: ZADANIA 4.2-4.4 (klucz API, globalna obsługa błędów, CORS), helmet, express-rate-limit, rozwiązania20 KBDostępne w abonamencie
  • MongoDB 8 i Mongoose 9: schematy, CRUD i agregacjeModuł 5: docker-compose z MongoDB, seed danych, ZADANIA 5.2-5.4 (schemat, atomowa sprzedaż, ranking ocen), rozwiązania14 KBDostępne w abonamencie
  • PostgreSQL 18 i Prisma ORM 7: relacje i paginacjaModuł 6: docker-compose z PostgreSQL, schema.prisma, migracje, seed, ZADANIA 6.3-6.4, rozwiązania29 KBDostępne w abonamencie
  • Projekt końcowy: API z logowaniem JWT i DockerfileModuł 7: ZADANIA 7.1-7.4 (JWT, bcrypt, role, rotacja refresh tokenów), Dockerfile, testy, rozwiązania26 KBDostępne w abonamencie

Następna: Instalacja Node.js 24 i pierwszy serwer HTTP

27 lekcji, pliki i certyfikat w abonamencie.

Program kursu

Karta wymagana · anulujesz jednym kliknięciem · Mam już konto