Moduł 1 · Podstawy RODO i jego zastosowanie w AI
Czym jest RODO i kiedy dotyczy systemów AI
Po tej lekcji rozpoznasz, kiedy system AI przetwarza dane osobowe w rozumieniu RODO, i ustalisz, kto w projekcie jest administratorem, a kto podmiotem przetwarzającym.
RODO a sztuczna inteligencja: punkt wyjścia
RODO, czyli rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679, stosuje się od 25 maja 2018 roku. Nie wspomina wprost o sztucznej inteligencji, bo jest neutralne technologicznie: liczy się to, czy przetwarzasz dane osobowe, a nie to, jakim narzędziem. Jeśli chatbot czyta wiadomość klienta z imieniem i numerem zamówienia, jeśli model ocenia CV kandydata albo jeśli algorytm wylicza ryzyko płatności, RODO ma zastosowanie w pełnym zakresie.
Przez cały kurs będziemy śledzić fikcyjną firmę Nordlab sp. z o.o. z Gdańska. To sklep internetowy z wyposażeniem domu, który zatrudnia około 120 osób. Anna, koordynatorka ds. ochrony danych, dostała od zarządu trzy projekty: chatbota obsługi klienta opartego na modelu językowym zewnętrznego dostawcy, narzędzie do wstępnej selekcji CV oraz ocenę ryzyka przy płatnościach odroczonych. Każdy z nich przetwarza dane osobowe, więc każdy musi być zgodny z RODO.
W Polsce RODO uzupełnia ustawa z 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz.U. 2019 poz. 1781). Organem nadzorczym jest Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO).
Czym są dane osobowe w projekcie AI
Art. 4 pkt 1 RODO definiuje dane osobowe jako informacje o zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osobie fizycznej. Kluczowe jest słowo „możliwej”. Osobę można zidentyfikować pośrednio, na przykład przez identyfikator internetowy, lokalizację albo kombinację cech.
W projektach AI dane osobowe pojawiają się w kilku miejscach jednocześnie:
- dane treningowe: teksty, zdjęcia, nagrania lub rekordy klientów użyte do uczenia lub dostrajania modelu,
- dane wejściowe (prompty): to, co pracownik albo klient wpisuje do narzędzia,
- dane wyjściowe: wynik modelu o konkretnej osobie, np. ocena kandydata, to także dane osobowe,
- logi i historia rozmów zapisywane przez narzędzie lub dostawcę.
Szczególne kategorie danych z art. 9 RODO (m.in. dane o zdrowiu, dane biometryczne służące do jednoznacznej identyfikacji, poglądy polityczne, przekonania religijne, orientacja seksualna) mają dodatkową ochronę. Ich przetwarzanie jest co do zasady zakazane, chyba że zachodzi jeden z wyjątków z art. 9 ust. 2. W Nordlabie klient może w czacie napisać o swojej chorobie, żeby uzasadnić zwrot towaru. To sygnał, że chatbot musi mieć zasady postępowania z takimi informacjami.
Na podstawie art. 4 pkt 1 RODO.
Administrator czy podmiot przetwarzający
Art. 4 pkt 7 RODO mówi, że administrator ustala cele i sposoby przetwarzania. Art. 4 pkt 8 opisuje podmiot przetwarzający, który przetwarza dane w imieniu administratora. Od tej kwalifikacji zależy, kto odpowiada za podstawę prawną, obowiązek informacyjny i realizację praw osób.
W praktyce Nordlabu wygląda to tak:
- Nordlab decyduje, że chatbot ma odpowiadać na pytania o zamówienia. Jest administratorem danych klientów.
- Dostawca modelu językowego, który przetwarza rozmowy wyłącznie na polecenie Nordlabu, działa zwykle jako podmiot przetwarzający. Potrzebna jest umowa powierzenia z art. 28 RODO.
- Jeżeli dostawca używa rozmów także do własnych celów, np. do ulepszania swoich modeli, w tym zakresie sam ustala cele i może stać się odrębnym administratorem. To trzeba wyjaśnić w umowie i w ustawieniach usługi przed wdrożeniem.
Art. 4 pkt 7 i 8 oraz art. 28 RODO.
Pierwsze kroki przed wdrożeniem
Zanim Anna zgodzi się na którykolwiek projekt, zadaje cztery pytania:
- Jakie dane osobowe trafią do systemu i od kogo pochodzą?
- Kto ustala cel przetwarzania: my, dostawca, czy obie strony?
- Czy pojawią się dane szczególnych kategorii z art. 9?
- Czy system będzie oceniał ludzi lub podejmował decyzje, które ich dotyczą?
Odpowiedzi trafiają do krótkiej notatki projektowej. W kolejnych modułach Anna rozwinie ją w rejestr czynności, ocenę skutków (DPIA) i umowę z dostawcą. Pamiętaj też o skali odpowiedzialności: za najpoważniejsze naruszenia art. 83 ust. 5 RODO przewiduje administracyjne kary do 20 mln euro lub do 4% całkowitego rocznego światowego obrotu (zastosowanie ma kwota wyższa). Dla jednostek sektora finansów publicznych polska ustawa ogranicza karę do 100 000 zł (art. 102 ust. 1).
Najważniejsze w 3 punktach
- RODO obejmuje każdy system AI, który przetwarza dane osobowe: w treningu, w promptach, w wynikach i w logach.
- Administrator ustala cele i sposoby przetwarzania, a podmiot przetwarzający działa na jego polecenie na podstawie umowy z art. 28 RODO.
- Zanim wdrożysz narzędzie AI, ustal zakres danych, role stron, obecność danych z art. 9 i to, czy system ocenia ludzi.
Źródła
- Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO), art. 4 pkt 1, 7 i 8, art. 9, art. 28, art. 83: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2016/679/oj/pol
- Ustawa z 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych, t.j. Dz.U. 2019 poz. 1781, art. 102: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20190001781
- Urząd Ochrony Danych Osobowych: https://uodo.gov.pl (stan na październik 2026)
Materiał edukacyjny, nie porada prawna. W konkretnej sprawie skonsultuj się z inspektorem ochrony danych lub prawnikiem.