Trudny dzień, trudny charakter i powtarzalny wzorzec zachowań

Po tej lekcji odróżnisz trzy sytuacje, które łatwo wrzucić do jednego worka: gorszy dzień współpracownika, jego trudny charakter i wzorzec zachowań, który naprawdę męczy. Dowiesz się też, dlaczego słowo „toksyczny” jest tylko potocznym skrótem.

„Toksyczny” to określenie z rozmów w kuchni biurowej: nie ma go w Kodeksie pracy i nie jest diagnozą. Ten kurs opisuje zachowania i niczyich diagnoz nie stawia. Jest materiałem edukacyjnym i nie zastępuje porady prawnej ani psychologicznej, a zasady w Twojej firmie mogą wyglądać inaczej niż w przykładach.

Trzy sytuacje, które wyglądają podobnie

Przykłady są fikcyjne. Marek z działu logistyki w Poznaniu burknął na Ciebie w poniedziałek, bo w nocy padł mu system magazynowy. We wtorek przeprosił i pomógł Ci z zestawieniem. To trudny dzień: zachowanie wyłamuje się z tego, jak Marek zwykle postępuje, i ma wyraźną przyczynę.

Anna z księgowości we Wrocławiu mówi wprost, bez wstępów, a mail pisze jednym zdaniem. Wielu osobom to przeszkadza, ale Anna jest taka dla wszystkich, tak samo przez cały rok i nie próbuje nikogo poniżyć. To trudny charakter, czyli styl, z którym da się ustalić zasady.

Paweł z zespołu sprzedaży w Krakowie co tydzień komentuje Twoją pracę przy innych („Znowu to robisz na ostatnią chwilę”), a gdy rozmawiacie sam na sam, jest miły. Zmienia zdanie zależnie od widowni, a Ty po każdym zebraniu analizujesz własne zdania. To wzorzec: zachowanie powtarza się, ma ten sam kształt i ma skutek, który odczuwasz Ty.

Wersja robocza do własnych obserwacji, nie narzędzie diagnozy.

Cztery pytania, które pomagają odróżnić wzorzec

Zanim uznasz, że masz do czynienia ze wzorcem, odpowiedz sobie na cztery pytania. Pierwsze: czy to się powtarza i od jak dawna? Jedno zdarzenie nie jest jeszcze wzorcem, trzy podobne w ciągu miesiąca już dają do myślenia. Drugie: czy zachowanie dotyczy wielu osób, czy tylko Ciebie? Trzecie: jak ta osoba reaguje, gdy spokojnie powiesz, co Ci przeszkadza? Czwarte: co dzieje się z Tobą i z Twoją pracą, na przykład czy spadła Ci jakość pracy albo wracasz do domu z napięciem?

Te cztery pytania nie dają wyroku, tylko porządkują obserwacje. Odpowiedź „to się powtarza, to dotyczy mnie i reakcja na uwagę jest atakiem” opisuje sytuację inaczej niż „Marek miał zły tydzień”.

Co z tego wynika dla Twojej reakcji

Przy trudnym dniu wystarcza cierpliwość i krótkie „widzę, że masz dużo na głowie, wrócimy do tego jutro”. Przy trudnym charakterze pomaga dopasowanie się: z Anną ustalasz, że pytania przesyłasz mailem, zamiast łapać ją na korytarzu. Przy wzorcu potrzebujesz planu, bo samo czekanie niczego nie zmienia. Plan składa się z tego, co ćwiczy cały kurs: opisu zachowań, granic, notatek i, gdy trzeba, rozmowy z przełożonym.

Jest też druga strona: czasem za wzorzec bierzemy jedno nieprzyjemne zdarzenie, które zmęczenie powiększyło. Dlatego lekcja 1.3 poświęca osobny test własnemu udziałowi. A jeśli męczy Cię jedna kłótnia, nie stały kontakt, zajrzyj do kursów „Konflikty ze współpracownikami” i „Trudne rozmowy w konflikcie”: tam jest to, czego tutaj nie powtarzamy.

Ćwiczenia ze wszystkich lekcji kursu są też zebrane w zeszycie do wydruku: zeszyt ćwiczeń (PDF). Na końcu zeszytu są przykładowe rozwiązania, zajrzyj do nich dopiero po własnej próbie.

Najważniejsze w 3 punktach

1. „Toksyczny” jest określeniem potocznym; opisujesz zachowania i nie diagnozujesz ludzi.
2. Trudny dzień, trudny charakter i wzorzec odróżniasz po częstotliwości, po tym, kogo dotyczą, i po reakcji na uwagę.
3. Przy wzorcu potrzebny jest plan: opis zachowań, granice, notatki i wsparcie.

Źródła

• Lekcja oparta na praktyce, bez przepisów i badań. Postacie i sytuacje w przykładach są fikcyjne.
• Materiał edukacyjny, nie porada prawna ani psychologiczna.