Tutoring, mentoring i coaching: pojęcia i różnice

Po tej lekcji odróżnisz tutoring, mentoring i coaching oraz dobierzesz właściwą formę wsparcia do potrzeby osoby, z którą pracujesz.

Trzy formy wsparcia, trzy różne cele

Tutoring to systematyczna praca jeden na jeden (czasem w małej grupie), w której tutor dopasowuje tempo, materiał i metody do konkretnego ucznia. Najczęściej dotyczy wiedzy i umiejętności z określonej dziedziny: matematyki do matury, języka obcego, pisania prac zaliczeniowych. W polskich szkołach funkcjonuje też tutoring szkolny: dłuższy proces (zwykle co najmniej semestr), w którym nauczyciel tutor pomaga uczniowi poznać swoje mocne strony, planować naukę i rozwijać się całościowo. Opisy takich programów publikował Ośrodek Rozwoju Edukacji.

Mentoring to relacja, w której osoba z większym doświadczeniem wspiera rozwój drugiej osoby (mentee): dzieli się doświadczeniem, pomaga zrozumieć środowisko, w którym mentee działa, i podejmować decyzje. Mentoring jest zwykle dłuższy niż tutoring i obejmuje szerszy zakres niż jeden przedmiot.

Coaching to praca nad celem klienta, w której coach przede wszystkim zadaje pytania i nie musi być ekspertem w dziedzinie klienta. Dobrze go znać, bo tutor i mentor często korzystają z narzędzi coachingowych, na przykład z modelu GROW z następnej lekcji.

Tutoring, mentoring i coaching w skrócie

Granice bywają płynne. Ważne, by obie strony wiedziały, którą formę wybrały.

Skąd te pojęcia i dlaczego to ma znaczenie

Słowo „mentor” pochodzi z „Odysei” Homera: Mentor był przyjacielem Odyseusza, a w jego postać wcielała się bogini Atena, gdy doradzała Telemachowi. System tutorski ma długą tradycję w uniwersytetach Oksfordu i Cambridge, gdzie student regularnie omawia swoje prace z opiekunem naukowym.

Rozróżnienie ma praktyczne skutki. Jeśli rodzic zamawia „korepetycje”, a Ty zaczynasz rozmowy o planach życiowych nastolatka, rozmijacie się z oczekiwaniami. Jeśli młoda pracownica szuka mentorki, a dostaje wyłącznie listę materiałów do przeczytania, traci to, co w mentoringu najcenniejsze: dostęp do cudzego doświadczenia i refleksję nad własnym.

Co mówią badania o tutoringu

Najlepiej udokumentowane jest działanie tutoringu przedmiotowego. Brytyjska Education Endowment Foundation (EEF) w przewodniku po skutecznym tutoringu podaje, że wysokiej jakości tutoring jeden na jeden, powiązany z tym, czego uczeń uczy się w klasie, może dać średnio do pięciu miesięcy dodatkowego postępu w ciągu roku szkolnego, a w małej grupie do czterech miesięcy. Słowo „może” jest tu kluczowe: efekt zależy od jakości sesji, ich regularności i dopasowania do potrzeb ucznia. Właśnie tego dotyczy ten kurs.

Wpływ mentoringu na same wyniki w nauce jest w badaniach mniejszy i mniej pewny. Mentoring ma za to sens tam, gdzie celem jest orientacja w zawodzie, pewność w podejmowaniu decyzji czy wejście do nowego środowiska.

Kompetencje wspólne dla obu ról

Niezależnie od formy, skuteczna praca opiera się na kilku umiejętnościach, które rozwiniesz w kolejnych modułach:

Kompetencje tutora i mentora

Przykład z praktyki. Ola, nauczycielka matematyki z Lublina, prowadzi po południu korepetycje. Z Kacprem (17 lat) przygotowuje się do matury rozszerzonej: to tutoring. Jednocześnie raz w miesiącu spotyka się z doświadczoną dyrektorką szkoły, która pomaga jej zaplanować rozwój zawodowy: to mentoring, w którym Ola jest mentee. Ta sama osoba może więc pełnić obie role.

Ćwiczenie praktyczne

Przypisz każdą sytuację do formy wsparcia (tutoring, mentoring, coaching):

Studentka prosi o pomoc w zrozumieniu statystyki przed kolokwium.
Nowy programista w firmie w Gdańsku przez rok spotyka się z seniorem z innego zespołu, żeby lepiej rozumieć, jak działa organizacja i jak planować karierę.
Menedżerka chce zdecydować, czy przyjąć awans. Prowadzący nie zna jej branży, zadaje pytania i pomaga jej uporządkować kryteria.
Uczeń ósmej klasy ćwiczy zadania z matematyki przed egzaminem ósmoklasisty.

Rozwiązanie: 1. tutoring (konkretna wiedza, krótki horyzont). 2. mentoring (doświadczenie, rozwój, długi czas). 3. coaching (cel klienta, prowadzący nie jest ekspertem w temacie). 4. tutoring. Jeśli w sytuacji 2 senior uczy też konkretnego języka programowania, pojawia się element tutoringu: to normalne, ważne, żeby obie strony wiedziały, co jest głównym celem.

Najważniejsze w 3 punktach

Tutoring rozwija konkretną wiedzę i umiejętności, mentoring rozwój osoby, coaching pomaga osiągnąć cel wybrany przez klienta.
Najlepiej udokumentowany efekt ma tutoring dobrej jakości, powiązany z nauką w klasie i prowadzony regularnie.
Ustal na starcie, którą formę wsparcia wybieracie, bo od tego zależą oczekiwania obu stron.

Źródła

Education Endowment Foundation, „Making a Difference with Effective Tutoring”, 2022: https://dera.ioe.ac.uk/id/eprint/40911/1/Tutoring_Guide_2022_V1.2.pdf
Education Endowment Foundation, Teaching and Learning Toolkit, „One to one tuition” i „Mentoring”: https://educationendowmentfoundation.org.uk/education-evidence/teaching-learning-toolkit
Ośrodek Rozwoju Edukacji, „Dobre praktyki. Tutoring PRO FUTURO”: https://ore.edu.pl/wp-content/uploads/phocadownload/POKL_IP2/Dobre_praktyki_Tutoring_PRO-FUTURO.pdf
Homer, „Odyseja”, pieśń II (postać Mentora).