Moduł 1 · Zanim założysz firmę
Cztery decyzje na start: forma, PKD, ZUS i podatek
Po tej lekcji będziesz znać cztery pojęcia, od których zależy każda decyzja przy zakładaniu firmy w Polsce: formę działalności, kod PKD, składki ZUS i formę opodatkowania. Poznasz też Olę, której start firmy będziemy śledzić przez cały kurs.
Przykład na cały kurs: Ola z Lublina
Ola ma 29 lat, pracuje na etacie jako graficzka w agencji reklamowej w Lublinie, a po godzinach projektuje identyfikacje wizualne dla małych firm. Zleceń jest coraz więcej, więc Ola planuje odejść z etatu z końcem października 2026 r. i od listopada działać na swoim. Zanim złoży jakikolwiek wniosek, musi odpowiedzieć sobie na cztery pytania:
- W jakiej formie będzie działać: sama czy ze wspólnikiem, z odpowiedzialnością całym majątkiem czy ograniczoną?
- Czym dokładnie zajmuje się jej firma, czyli jakie wpisze kody PKD?
- Ile zapłaci do ZUS i czy przysługują jej ulgi dla nowych firm?
- Jak będzie płacić podatek dochodowy?
Każde z tych pytań omówimy w osobnym module. W tej lekcji zbudujesz mapę, żeby wiedzieć, gdzie czego szukać.
Stan na październik 2026.
Forma działalności i kody PKD
Najprostsza forma to jednoosobowa działalność gospodarcza (JDG). Rejestrujesz ją bezpłatnie w CEIDG, czyli Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Firma nie jest osobnym podmiotem: to Ty prowadzisz działalność pod nazwą, która musi zawierać Twoje imię i nazwisko. Za zobowiązania firmy odpowiadasz całym swoim majątkiem.
Druga grupa to spółki. Spółka cywilna to umowa wspólników, którzy dalej są przedsiębiorcami w CEIDG. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i prosta spółka akcyjna to osobne osoby prawne wpisywane do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS). Wymagają więcej formalności i pełnej księgowości, ale za długi spółki co do zasady odpowiada sama spółka. Szczegóły i porównanie znajdziesz w module 2.
PKD to Polska Klasyfikacja Działalności. Kodami PKD opisujesz we wniosku, czym zajmuje się firma. Możesz wybrać kilka kodów, jeden z nich wskazujesz jako przeważający. Od 1 stycznia 2025 r. obowiązuje klasyfikacja PKD 2025 i to jej kody podajesz w nowych wnioskach. Kod wpływa na to, czy potrzebujesz koncesji lub wpisu do rejestru działalności regulowanej, a pośrednio także na stawkę ryczałtu i możliwość zwolnienia z VAT.
Składki ZUS
Przedsiębiorca sam opłaca swoje składki: społeczne (emerytalną, rentową, wypadkową, dobrowolnie chorobową, do tego Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy) oraz zdrowotną. Nowa firma może przez pierwsze 6 miesięcy korzystać z ulgi na start (bez składek społecznych, składka zdrowotna zostaje), a potem przez 24 miesiące płacić preferencyjne składki od podstawy równej 30% minimalnego wynagrodzenia. W 2026 r. ta podstawa wynosi 1 441,80 zł, a pełna podstawa 5 652 zł. Moduł 5 omawia składki dokładnie.
Forma opodatkowania
Przedsiębiorca na JDG wybiera jedną z trzech form podatku dochodowego:
- skala podatkowa: 12% do 120 000 zł dochodu i 32% powyżej, z kwotą wolną 30 000 zł;
- podatek liniowy: 19% dochodu bez względu na jego wysokość;
- ryczałt od przychodów ewidencjonowanych: stawka od przychodu (bez odliczania kosztów), zależna od rodzaju działalności, od 3% do 17%.
Formę wybierasz we wniosku CEIDG albo później, najpóźniej do 20. dnia miesiąca po miesiącu, w którym osiągniesz pierwszy przychód w roku. Porównanie liczbowe zrobisz w module 4.
| Pojęcie | Gdzie o nim decydujesz | Kiedy |
|---|---|---|
| Forma działalności | CEIDG albo KRS | przed startem |
| Kody PKD | wniosek rejestracyjny | przed startem, można zmienić |
| Składki ZUS | zgłoszenie do ZUS | 7 dni od rozpoczęcia działalności |
| Forma opodatkowania | CEIDG albo urząd skarbowy | do 20. dnia miesiąca po pierwszym przychodzie |
Najważniejsze w 3 punktach
- Przed rejestracją podejmujesz cztery decyzje: forma działalności, kody PKD, sposób opłacania ZUS i forma opodatkowania.
- JDG zakładasz bezpłatnie w CEIDG i odpowiadasz całym majątkiem, a spółki kapitałowe rejestrujesz w KRS.
- Część decyzji ma terminy: ZUS 7 dni od startu, forma opodatkowania do 20. dnia miesiąca po pierwszym przychodzie.
Źródła
- Biznes.gov.pl, „Zarejestruj działalność gospodarczą w CEIDG”, dostęp: październik 2026, https://www.biznes.gov.pl/pl/portal/ou736
- Biznes.gov.pl, „Jaki PIT dla firmy? Jak wybrać formę opodatkowania przychodów?”, dostęp: październik 2026, https://www.biznes.gov.pl/pl/portal/00172
- Biznes.gov.pl, „Obniżone składki ZUS przez 24 miesiące”, dostęp: październik 2026, https://www.biznes.gov.pl/pl/portal/00286
- Ministerstwo Rozwoju i Technologii, „Polska Klasyfikacja Działalności 2025: zmiany dla przedsiębiorców od 1 stycznia 2025 r.”, https://www.gov.pl/web/rozwoj-technologia/polska-klasyfikacja-dzialalnosci-2025--zmiany-dla-przedsiebiorcow-od-1-stycznia-2025-r
- Postać Oli jest fikcyjna, przygotowana na potrzeby kursu.
Materiał edukacyjny, nie porada prawna ani podatkowa. Stan na październik 2026.