Przejdź do treści

Analiza danych dla nie-analityków: 7 pytań do każdego raportu

Analiza danych dla nie-analityków w praktyce: 7 pytań do raportu, średnia a mediana, wykresy, korelacja i próba oraz wzór zlecenia analizy dla menedżera.

Zespół VITA5 min czytania

Raport z liczbami wpadł do skrzynki, a decyzja ma zapaść za godzinę? Analiza danych dla nie-analityków sprowadza się do siedmiu pytań, które zadajesz raportowi zanim uwierzysz w jego wniosek: skąd są liczby, z czego policzono wynik, jak duży jest rozrzut, co pokazuje oś wykresu, kogo dotyczy próba, czy związek nie jest przypadkiem i co dokładnie mam zrobić. Poniżej każde z tych pytań z przykładem do przeniesienia do swojej firmy. Pełną wersję z ćwiczeniami i kartą projektu do druku daje kurs Analiza danych dla nie-analityków w abonamencie VITA.

Pytanie 1: skąd są te liczby

Zacznij od źródła: system sprzedaży, arkusz prowadzony ręcznie, ankieta, eksport z programu kadrowego. Każde ma inne słabe miejsca. Ręczny arkusz ma braki i literówki, ankieta tylko głosy osób, które ją wypełniły, eksport z systemu bywa liczony inaczej niż raport miesiąc wcześniej. Zapytaj też o okres i definicję: "sprzedaż" może oznaczać zamówienia, faktury albo wpłaty.

Pytanie 2: średnia czy mediana

Ludzie wpisują w Google "średnia a mediana" nie bez powodu, bo ta różnica zmienia wnioski. Przykład fikcyjny: w firmie handlowej z Poznania pięć zamówień wynosiło 200, 220, 240, 260 i 3080 zł. Średnia to 800 zł (4000 podzielone na 5), mediana 240 zł (środkowa wartość po uporządkowaniu). Raport z samą średnią sugeruje typowe zamówienie około 800 zł, a typowe jest 240 zł. Gdy w danych są pojedyncze skrajne wartości, patrz na medianę i poproś o oba wskaźniki.

Pytanie 3: jak duży jest rozrzut

Dwa zespoły ze średnim czasem obsługi zgłoszenia 20 minut mogą działać zupełnie inaczej: w jednym większość zgłoszeń trwa 18-22 minut, w drugim od 3 do 60. Zapytaj o minimum, maksimum i wartości odstające, a gdy się pojawią, czy to pomyłka w danych, czy prawdziwy przypadek.

Pytanie 4: co pokazuje oś

Przy wykresie słupkowym sprawdź, od jakiej wartości zaczyna się oś pionowa. Gdy zaczyna się od 90 zamiast od zera, różnica między 92 a 95 wygląda na ponad dwukrotną. Sprawdź też, czy dwie osie (lewa i prawa) nie zostały dobrane tak, by linie się przecinały. Tabela z tymi samymi liczbami często mówi więcej niż wykres.

Pytanie 5: kogo dotyczy próba

Wynik ankiety wśród 12 osób z jednego oddziału nie mówi o całej firmie. Zapytaj, ile osób odpowiedziało, kogo zapytano i kogo w próbie zabrakło. Jeśli raport nie podaje liczby odpowiedzi, traktuj wynik jako sygnał do sprawdzenia, a dowodu szukaj gdzie indziej.

Pytanie 6: czy to związek, czy przyczyna

Dwie liczby mogą rosnąć razem bez tego, że jedna wywołuje drugą. Dział, który ma więcej szkoleń, może mieć wyższą sprzedaż, bo prowadzi go doświadczony kierownik. Wtedy wyższa sprzedaż nie wynika ze szkoleń. Korelacja podpowiada, co sprawdzić. Dopiero porównanie grup, pilotaż albo test odpowiada na pytanie o przyczynę.

Pytanie 7: co dokładnie mam zrobić

Raport bez rekomendacji zostawia decyzję przypadkowi. Poproś o jedno zdanie w formie: "Proponuję zrobić X, bo liczba Y wzrosła z A do B, sprawdzimy to po miesiącu, a jeśli wynik będzie poniżej C, wracamy do poprzedniego sposobu". Taki zapis daje Ci decyzję, powód i warunek wycofania.

Czego unikać

  • Decyzji na jednej liczbie. Średnia, suma albo procent bez porównania i bez zakresu rzadko wystarcza.
  • Zbyt szybkiej wiary w wykres. Ładna grafika bywa najlepszym sposobem na ukrycie krótkiej osi albo wybranego okresu.
  • Wniosków z małej próby. Kilkanaście odpowiedzi wystarcza do rozmowy z zespołem, ale zmiany polityki całej firmy na nich nie oprzesz.
  • Zlecenia "zrób analizę" bez pytania. Analityk dostaje wtedy wszystko i nic, a Ty raport, którego nie da się ocenić.
  • Danych osobowych w raportach bez uzgodnienia zasad. Zestawienia dotyczące konkretnych osób mogą być danymi osobowymi, więc o zasady ich przetwarzania zapytaj inspektora ochrony danych lub prawnika. To nie porada prawna.

Jak zlecić analizę, żeby dało się ją ocenić

Napisz do analityka pięć rzeczy: jaką decyzję podejmiesz, jakie pytanie ma rozstrzygnąć raport, z jakich danych i za jaki okres, w jakiej formie chcesz wynik i do kiedy. Przykład fikcyjny: "Do piątku potrzebuję odpowiedzi, czy skrócenie godzin otwarcia sklepu w Gdyni w soboty zmniejszyło sprzedaż. Dane dzienne od stycznia, porównanie z pozostałymi sklepami, jedna strona i wykres liniowy." Wzór takiego zlecenia i listę 10 pytań do każdego raportu znajdziesz w modułach 6 i 8 kursu o analizie danych dla nie-analityków. Pogłębienie jakości danych i wskaźników daje Data literacy: jak czytać, analizować i przedstawiać dane w pracy.

Pytania i odpowiedzi

Czym jest mediana i czym różni się od średniej? Mediana to wartość środkowa po uporządkowaniu danych, średnia to suma podzielona przez liczbę obserwacji. Przy skrajnych wartościach mediana lepiej opisuje typowy przypadek.

Co to znaczy, że korelacja nie oznacza przyczynowości? Że dwie wielkości zmieniają się razem, ale to nie dowodzi, iż jedna powoduje drugą. Przyczyną może być trzeci czynnik albo przypadek.

Jak interpretować dane statystyczne w pracy? Sprawdź źródło, okres, definicję i liczbę obserwacji, potem porównaj wynik z punktem odniesienia: poprzednim okresem lub inną grupą.

Jak czytać wykres słupkowy? Zacznij od tytułu i opisu osi, sprawdź, od jakiej wartości zaczyna się oś pionowa, i dopiero wtedy porównuj wysokość słupków.

Co znaczą decyzje oparte na danych? Że wniosek ma podane źródło liczb, porównanie i warunek sprawdzenia. Ocena sytuacji zostaje po Twojej stronie, a dane ją wspierają.

Dla zespołu i działu HR

Jeśli kilka osób w firmie czyta raporty i podejmuje na ich podstawie decyzje, wspólny kurs ułatwia używanie tych samych pytań. Pakiet dla zespołu od 5 osób z raportem postępów dla HR opisuje strona Kursy dla firm. Do ćwiczeń w arkuszu sięgnij po Statystykę dla początkujących, a gdy raport ma stać się stałym zestawieniem, po kurs Dashboard w Excelu.

Pierwszy krok na dziś: weź ostatni raport, jaki trafił do Ciebie, i zadaj mu pytania 1, 2 i 7. Ocenę całego raportu krok po kroku, z wypełnionym przykładem, pokazuje projekt końcowy w kursie Analiza danych dla nie-analityków.

Źródła

Najczęściej zadawane pytania

Czym jest mediana i czym różni się od średniej?

Mediana to wartość środkowa po uporządkowaniu danych, a średnia to suma podzielona przez liczbę obserwacji. Przy skrajnych wartościach mediana lepiej opisuje typowy przypadek.

Co to znaczy, że korelacja nie oznacza przyczynowości?

Dwie wielkości zmieniają się razem, ale to nie dowodzi, że jedna powoduje drugą. Przyczyną może być trzeci czynnik albo przypadek.

Jak interpretować dane statystyczne w pracy?

Sprawdź źródło, okres, definicję i liczbę obserwacji, potem porównaj wynik z punktem odniesienia: poprzednim okresem lub inną grupą.

Jak czytać wykres słupkowy?

Zacznij od tytułu i opisu osi, sprawdź, od jakiej wartości zaczyna się oś pionowa, i dopiero wtedy porównuj wysokość słupków.

Co znaczą decyzje oparte na danych?

Wniosek ma podane źródło liczb, porównanie i warunek sprawdzenia. Ocena sytuacji zostaje po stronie człowieka, a dane ją wspierają.

Udostępnij artykuł

Polecane kursy