Samodiagnoza: Twoja mapa pewności siebie

Po tej lekcji odróżnisz pewność siebie od samooceny i od arogancji, a także przygotujesz osobistą mapę sytuacji zawodowych, w których czujesz się pewnie i niepewnie. Ta mapa będzie punktem odniesienia przez cały kurs.

Pewność siebie to ocena w konkretnej sytuacji

W psychologii najlepiej opisanym odpowiednikiem pewności siebie jest poczucie własnej skuteczności (ang. self-efficacy). Albert Bandura zdefiniował je w 1977 roku jako przekonanie, że potrafisz wykonać konkretne działanie potrzebne do osiągnięcia wyniku. Kluczowe słowo to „konkretne”. Nie pytasz siebie „czy jestem pewny siebie?”, tylko „czy dam radę poprowadzić to spotkanie, odpowiedzieć na to pytanie, odmówić tej prośbie?”.

Z tej definicji wynikają dwie praktyczne rzeczy:

Twoja pewność siebie jest różna w różnych sytuacjach. Doświadczony inżynier może swobodnie tłumaczyć rozwiązanie techniczne zespołowi, a jednocześnie czuć ścisk w żołądku przed rozmową z zarządem.
Skoro zależy od sytuacji, da się ją budować krok po kroku, sytuacja po sytuacji. Nie musisz „zmieniać charakteru”. Wystarczy, że zbierzesz doświadczenia, które pokażą Ci, że w danej sytuacji sobie radzisz.

Pewność siebie, samoocena i arogancja

Te trzy pojęcia często się mieszają, a różnica ma znaczenie przy planowaniu pracy nad sobą.

Pewność siebie, samoocena i arogancja: czym się różnią

Opracowanie na podstawie: Bandura 1977; Baumeister i in. 2003.

Warto też wiedzieć, że wysoka ogólna samoocena sama z siebie nie poprawia wyników w pracy. Duży przegląd badań Baumeistera i współpracowników z 2003 roku pokazał, że związek samooceny z wynikami jest słaby, a często to sukcesy podnoszą samoocenę, a nie odwrotnie. Dlatego w tym kursie nie będziemy „pompować” samooceny hasłami, tylko budować pewność działania w konkretnych sytuacjach.

Mapa pewności siebie krok po kroku

Mapa to prosta lista sytuacji z Twojej pracy z oceną, jak pewnie się w nich czujesz. Zajmuje 15 minut, a pokazuje więcej niż ogólne „brakuje mi pewności siebie”.

Jak przygotować mapę pewności siebie

Mapa będzie potrzebna w kolejnych modułach kursu.

Przykładowe sytuacje: prezentowanie wyników zespołowi, proszenie o podwyżkę, zgłoszenie innego zdania niż przełożony, delegowanie zadania, rozmowa z trudnym klientem, przyznanie się do błędu, odmowa dodatkowego zadania, zadanie pytania na szkoleniu.

Kontekst: kto, stawka, znajomość tematu

Sama ocena 1–10 to dopiero połowa diagnozy. Druga połowa to pytanie, co sprawia, że w danej sytuacji ocena spada. Najczęściej decydują trzy okoliczności:

Kto jest w pokoju. Inaczej mówisz do kolegów z zespołu, inaczej do zarządu albo klienta.
Jaka jest stawka. Niepewność rośnie, gdy od rozmowy zależy budżet, ocena okresowa albo relacja z ważnym klientem.
Jak dobrze znasz temat. Poza swoją specjalizacją łatwiej o myśl „zaraz wyjdzie, że się nie znam”.

Przykład z praktyki: Agnieszka, kierowniczka projektów w polskiej firmie logistycznej z Poznania, zrobiła mapę i zobaczyła, że wszystkie jej niskie oceny dotyczą jednej rzeczy: publicznego zakwestionowania decyzji przełożonego. Na spotkaniach z klientami, w rozmowach z zespołem i w negocjacjach z przewoźnikami oceniała się na 7–9. Problem okazał się wąski i konkretny, co bardzo ułatwiło dalszą pracę. Zamiast „muszę być pewniejsza siebie” miała cel: „chcę umieć spokojnie zgłosić zastrzeżenie do decyzji szefa na spotkaniu zespołu”.

Ćwiczenie praktyczne

Przygotuj własną mapę pewności siebie według czterech kroków z diagramu. Następnie odpowiedz na dwa pytania: (1) Która okoliczność (osoby, stawka, znajomość tematu) powtarza się w sytuacjach z oceną 1–4? (2) Jak brzmi Twój cel, zapisany jako konkretne zachowanie w konkretnej sytuacji?

Rozwiązanie (przykładowa odpowiedź): Marek, specjalista ds. zakupów, ocenił m.in.: rozmowy z dostawcami 8, raport dla zespołu 7, prezentacja na zebraniu zarządu 3, prośba o dodatkowy budżet 2, zgłoszenie błędu w procesie 4. Wspólna okoliczność niskich ocen: obecność zarządu i wysoka stawka finansowa. Cel: „Na najbliższym kwartalnym zebraniu zarządu przedstawię wniosek o budżet w trzech zdaniach i odpowiem na co najmniej jedno pytanie bez odsyłania do szefa”. Dobra odpowiedź ma ocenę liczbową, wskazaną okoliczność i cel opisany jako zachowanie, a nie jako cecha („być pewnym siebie”).

Najważniejsze w 3 punktach

Pewność siebie to przekonanie, że poradzisz sobie z konkretnym działaniem, dlatego jest różna w różnych sytuacjach.
Mapa pewności siebie pokazuje, które sytuacje i okoliczności obniżają Twoją pewność, zamiast ogólnego „brakuje mi pewności”.
Cel pracy formułuj jako zachowanie w konkretnej sytuacji, a nie jako zmianę charakteru.

Źródła

A. Bandura, Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change, Psychological Review 84 (1977), https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191
R. F. Baumeister, J. D. Campbell, J. I. Krueger, K. D. Vohs, Does high self-esteem cause better performance, interpersonal success, happiness, or healthier lifestyles?, Psychological Science in the Public Interest 4 (2003), https://doi.org/10.1111/1529-1006.01431

Materiał edukacyjny, nie porada psychologiczna ani terapia. Jeśli niepewność utrudnia Ci codzienne funkcjonowanie od dłuższego czasu, porozmawiaj z psychologiem lub lekarzem. W kryzysie: 116 123, 800 70 2222, w zagrożeniu życia 112.