Czym są coaching i mentoring

Po tej lekcji odróżnisz coaching i mentoring od doradztwa, szkolenia i terapii oraz nazwiesz, czego dana osoba w danej chwili naprawdę potrzebuje.

W polskich firmach słowa „coaching” i „mentoring” bywają używane zamiennie, a czasem nazywa się tak zwykłą rozmowę z przełożonym. To nie jest tylko spór o słowa. Jeśli ktoś potrzebuje konkretnej wiedzy, a dostaje wyłącznie pytania, czuje się zbyty. Jeśli ktoś potrzebuje przemyśleć własną decyzję, a dostaje gotową receptę, nie bierze za nią odpowiedzialności. W tej lekcji porządkujemy pojęcia, na których opiera się cały kurs.

Coaching według ICF

Międzynarodowa Federacja Coachingu (International Coaching Federation, ICF), największa organizacja zrzeszająca coachów, definiuje coaching w swoim Kodeksie Etyki (wersja obowiązująca od 1 kwietnia 2025 r.) jako partnerską współpracę z klientem w procesie pobudzającym myślenie i kreatywność, który inspiruje go do maksymalnego wykorzystania potencjału osobistego i zawodowego.

Z tej definicji wynikają trzy cechy praktyczne:

Partnerstwo, a nie hierarchia. Coach nie jest ekspertem od życia klienta. Odpowiada za przebieg rozmowy, a klient za treść i decyzje.
Myślenie klienta jest głównym narzędziem. Coach pyta, słucha i odzwierciedla, zamiast podawać rozwiązania.
Cel należy do klienta. Nawet gdy coaching opłaca firma, temat rozmowy i kierunek zmiany ustala się z osobą coachowaną (do relacji z firmą wrócimy w lekcji o etyce).

Mentoring: doświadczenie, które się przekazuje

Mentoring to relacja, w której osoba bardziej doświadczona w danej dziedzinie wspiera rozwój osoby mniej doświadczonej. Amerykańska badaczka Kathy Kram w pracach z lat 80. XX w. opisała dwie grupy funkcji mentora: funkcje kariery (np. wskazywanie zadań rozwojowych, widoczność w organizacji, ochrona przed błędami) i funkcje psychospołeczne (np. bycie wzorem, akceptacja, rozmowa o wątpliwościach). Opisała też, że relacja mentoringowa przechodzi przez fazy: rozpoczęcie, rozwijanie, rozdzielenie i nowe zdefiniowanie relacji.

Mentor może pytać jak coach, ale ma też prawo powiedzieć: „Ja w tej sytuacji zrobiłem tak, a oto dlaczego”. Jego wartością jest doświadczenie i sieć kontaktów, a nie tylko technika rozmowy.

Gdzie kończy się coaching, a zaczyna coś innego

Coaching, mentoring i pokrewne formy wsparcia

Rozróżnienie coachingu, doradztwa i psychoterapii: ICF Core Competencies 2025, kompetencja 1.

Model kompetencji ICF z 2025 r. wymaga, aby coach utrzymywał rozróżnienie między coachingiem, doradztwem (consultingiem), psychoterapią i innymi zawodami pomocowymi oraz w razie potrzeby kierował klienta do innych specjalistów. W praktyce oznacza to jedno pytanie kontrolne: czy ta osoba potrzebuje teraz rozmowy o celach i działaniu, czy pomocy w zdrowiu, finansach albo prawie? W drugim przypadku właściwą osobą jest lekarz, psychoterapeuta, doradca finansowy lub prawnik.

Przykład z polskiej firmy

W firmie logistycznej pod Poznaniem Agnieszka, nowa kierowniczka zmiany, ma problem: dwóch doświadczonych magazynierów ignoruje jej polecenia. Firma oferuje jej dwie formy wsparcia.

Mentor, kierownik innej zmiany z dziesięcioletnim stażem, opowiada, jak sam przejmował zespół starszych kolegów: zaczął od rozmów indywidualnych, zanim cokolwiek zmienił w grafiku. Pokazuje jej też, jak w tej firmie przygotowuje się raport zmiany dla dyrektora.
Coach (wewnętrzny, z działu HR) pyta: „Jak chcesz, żeby za trzy miesiące wyglądała Twoja relacja z tymi dwoma osobami?”, „Co już próbowałaś?”, „Co możesz zrobić w tym tygodniu?”. Agnieszka sama dochodzi do tego, że unikała rozmowy w cztery oczy i że chce ją przeprowadzić w poniedziałek po odprawie.

Obie formy są wartościowe. Mentor skraca drogę dzięki wiedzy o firmie, coach wzmacnia samodzielność i odpowiedzialność za decyzję.

Ćwiczenie praktyczne

Przypisz każdą prośbę do najlepiej pasującej formy wsparcia: coaching, mentoring, doradztwo, szkolenie albo skierowanie do specjalisty (psychoterapeuta lub lekarz).

„Zostałem kierownikiem projektu i chcę wiedzieć, jak w naszej firmie przygotowuje się budżet projektu”.
„Mam dwie oferty pracy i nie potrafię zdecydować, która jest dla mnie lepsza”.
„Potrzebuję, żeby ktoś mi powiedział, jak skonfigurować obieg faktur w KSeF w naszym systemie”.
„Od dwóch miesięcy prawie nie śpię, nic mnie nie cieszy i myślę, że wszystko jest bez sensu”.
„Chcę nauczyć cały zespół obsługi nowego systemu magazynowego”.

Rozwiązanie:

Mentoring: potrzebna wiedza o praktyce tej firmy od kogoś doświadczonego.
Coaching: decyzja należy do tej osoby, pomocna jest rozmowa porządkująca jej kryteria.
Doradztwo: to pytanie techniczne, na które odpowiada ekspert.
Skierowanie do specjalisty: opis może wskazywać na problem zdrowotny, który wykracza poza coaching. Zachęć do kontaktu z lekarzem lub psychoterapeutą, a w kryzysie podaj numer 116 123 (lekcja 6.2).
Szkolenie: cel to przekazanie tej samej wiedzy wielu osobom.

Najważniejsze w 3 punktach

Coaching to partnerska praca, w której odpowiedzi i decyzje należą do klienta, a coach odpowiada za proces.
Mentoring opiera się na doświadczeniu mentora i obejmuje funkcje kariery oraz funkcje psychospołeczne (K. Kram).
Doradztwo, szkolenie i psychoterapia to inne formy pomocy; dobry coach i mentor wie, kiedy skierować do nich rozmówcę.

Źródła

International Coaching Federation, „ICF Code of Ethics” (obowiązuje od 1.04.2025) — coachingfederation.org
International Coaching Federation, „2025 ICF Core Competencies” (wrzesień 2025), kompetencja 1 — coachingfederation.org
K. E. Kram, „Phases of the Mentor Relationship”, Academy of Management Journal 26 (1983), s. 608–625 — doi.org/10.2307/255910
Kryzysowy Telefon Zaufania 116 123 — gov.pl

Materiał edukacyjny, nie porada psychologiczna ani medyczna.