Reakcja ciała i emocji w pierwszych sekundach po krytyce

Po tej lekcji rozpoznasz, co dzieje się w Twoim ciele i w emocjach tuż po usłyszeniu krytyki, i zapiszesz własną reakcję na prawdziwym przykładzie z pracy.

Pierwsze sekundy: co zwykle czujesz

Kinga pracuje jako analityczka w firmie ubezpieczeniowej we Wrocławiu (przykład fikcyjny). W poniedziałek na zebraniu jej kierownik Robert mówi: „Raport z zeszłego tygodnia miał błędy, trzeba go sprawdzać dokładniej". Kinga czuje gorąco na twarzy, ściska ją w żołądku, serce bije szybciej, a w głowie pojawia się jedno zdanie: „znowu ja". Zanim zdąży pomyśleć, słyszy własny głos: „Dane przyszły za późno, to nie moja wina".

Taki przebieg jest częsty. Zwykle pojawiają się ciepło na twarzy, szybsze bicie serca, ściśnięty żołądek, napięte barki i płytszy oddech. Bywa też pustka w głowie albo odwrotnie, natłok myśli. Z emocji najczęściej rozpoznajemy wstyd, złość, lęk i smutek, niekiedy po kilka naraz. Do tego dochodzi impuls: powiedzieć coś natychmiast, zamilknąć albo wyjść z pomieszczenia. Nie każdy ma wszystkie te sygnały i nie musisz ich mieć. Lista służy do rozpoznania własnych, nie do postawienia diagnozy.

Wybór jest ostatnim krokiem. Ten kurs ćwiczy właśnie go.

Dlaczego ocena przez innych tak działa

Przegląd 208 badań laboratoryjnych (Dickerson i Kemeny, 2004) sprawdzał, które zadania podnoszą poziom kortyzolu, hormonu związanego ze stresem. Największe zmiany i najdłuższy powrót do poziomu wyjściowego notowano wtedy, gdy zadanie było poza kontrolą uczestnika i gdy wynik mogli negatywnie ocenić inni. Badano sytuacje laboratoryjne, więc nie przenosimy tego wyniku wprost na biuro. Pasuje on jednak do doświadczenia wielu osób: uwaga wypowiedziana przy zespole albo przez przełożonego zwykle boli mocniej niż ta sama uwaga w rozmowie jeden na jeden.

Z tego wynikają dwie praktyczne rzeczy. Po pierwsze, reakcja ciała pojawia się przed namysłem i nie jest Twoją decyzją. Po drugie, mocna reakcja mówi tylko, że sprawa jest dla Ciebie ważna. Nie mówi, czy rozmówca ma rację. Można mieć gorące policzki przy uwadze całkowicie słusznej i zimną krew przy uwadze niesprawiedliwej. Dlatego ocenę treści zostawiamy na później, na moduł 2.

Czego ten kurs nie obiecuje

Kurs nie sprawi, że krytyka przestanie boleć. Uczy czegoś skromniejszego: zauważyć reakcję, zdążyć z wyborem i odpowiedzieć w sposób, którego nie będziesz żałować wieczorem. To materiał edukacyjny, który nie zastępuje konsultacji z psychologiem lub lekarzem. Jeśli objawy takie jak kołatanie serca, duszność czy lęk pojawiają się często albo poza sytuacjami krytyki, porozmawiaj z lekarzem.

Kurs dotyczy przyjmowania krytyki. O tym, jak informację zwrotną dawać, mówi kurs „Rozmowy o informacji zwrotnej: jak mówić, żeby ktoś naprawdę usłyszał".

Najważniejsze w 3 punktach

1. Po krytyce ciało i emocje reagują przed namysłem: gorąco, szybsze tętno, ściśnięty żołądek, impuls do obrony lub ucieczki.
2. Siła reakcji nie dowodzi, że uwaga jest słuszna albo niesłuszna, dlatego treść oceniasz dopiero po ochłonięciu.
3. Kurs uczy zdążyć z wyborem odpowiedzi, nie obiecuje, że krytyka przestanie boleć.

Źródła

• Dickerson S. S., Kemeny M. E., Acute stressors and cortisol responses: a theoretical integration and synthesis of laboratory research, Psychological Bulletin 130(3), 2004, s. 355-391, DOI 10.1037/0033-2909.130.3.355 (abstrakt sprawdzony w Crossref).
• Kinga i Robert to postacie fikcyjne.