Przejdź do treści
Odporność psychiczna w pracy: jak radzić sobie ze stresem i presjąModuł 1 · lekcja 1 z 3
Za darmo5 min czytania

Moduł 1 · Czym jest odporność psychiczna w pracy

Odporność psychiczna w pracy: czym jest i skąd startujesz

Po tej lekcji zrozumiesz, czym jest odporność psychiczna w pracy w ujęciu psychologii, i zrobisz krótką samodiagnozę, która pokaże, od czego zacząć ten kurs.

Odporność to proces, a nie twardość

Słowo „odporność” często kojarzy się z kimś, kto się nie przejmuje, nie płacze i „zaciska zęby”. Psychologia opisuje to inaczej. Słownik Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego (APA) definiuje odporność psychiczną (ang. resilience) jako proces i wynik skutecznego przystosowania się do trudnych lub wymagających doświadczeń, zwłaszcza dzięki elastyczności psychicznej, emocjonalnej i behawioralnej.

Z tej definicji wynikają trzy praktyczne wnioski:

  • odporność dotyczy tego, jak przechodzisz przez trudność, a nie tego, czy w ogóle ją odczuwasz;
  • jest procesem, więc możesz ją wzmacniać, tak jak kondycję;
  • opiera się na elastyczności, czyli na umiejętności zmiany sposobu działania, gdy sytuacja tego wymaga.

Odporna osoba też się denerwuje, bywa zmęczona i smutna. Różnica polega na tym, że po jakimś czasie wraca do równowagi, korzysta ze wsparcia i wyciąga wnioski.

W psychologii sportu i pracy spotkasz też pojęcie „mental toughness”, opisywane między innymi modelem czterech C: kontrola, zaangażowanie, wyzwanie i pewność siebie (Clough, Earle i Sewell). W tym kursie korzystamy z szerszego pojęcia odporności, bo w pracy biurowej i usługowej rzadziej chodzi o wytrzymanie presji za wszelką cenę, a częściej o mądre gospodarowanie siłami.

Odporność w pracy: o co w niej chodzi na co dzień

W praktyce odporność widać w zwykłych sytuacjach: po trudnej rozmowie z klientem, przy nagłej zmianie priorytetów, po krytyce na spotkaniu. Osoba, która dobrze sobie radzi:

  • zauważa, że jest pod presją, zanim napięcie wymknie się spod kontroli;
  • oddziela fakty od interpretacji („klient krzyczał” to fakt, „nie nadaję się do tej pracy” to interpretacja);
  • prosi o pomoc albo doprecyzowanie, zanim zadanie ją przerośnie;
  • dba o odpoczynek, bo wie, że bez niego żadna technika nie zadziała.

Przez cały kurs będziemy towarzyszyć Oli. Ola jest starszą specjalistką w dziale obsługi klienta sklepu internetowego z AGD w Łodzi. Jej zespół liczy osiem osób, a kierowniczką jest Beata. W sezonie przedświątecznym liczba zgłoszeń rośnie, klienci dzwonią w sprawie opóźnionych dostaw, a Ola zauważa, że wieczorami nie potrafi przestać myśleć o pracy.

Samodiagnoza: skąd startujesz

Samodiagnoza nie jest testem psychologicznym ani oceną. To uporządkowana obserwacja, która pokazuje, nad czym warto pracować najpierw.

Cztery obszary samodiagnozy odporności w pracy

Podział praktyczny na potrzeby kursu.

Odpowiedz na pięć pytań, zaznaczając: rzadko, czasem albo często.

  1. Po trudnej sytuacji w pracy długo analizuję, co zrobiłem lub zrobiłam źle.
  2. Po konfliktowej rozmowie trudno mi wrócić do skupienia.
  3. W niedzielę wieczorem czuję zmęczenie na myśl o poniedziałku.
  4. Biorę na siebie więcej zadań, niż jestem w stanie zrobić w godzinach pracy.
  5. Gdy inni są zdenerwowani, szybko przejmuję ich napięcie.

Przewaga odpowiedzi „rzadko” oznacza, że masz solidne podstawy i kurs pomoże Ci je uporządkować. Odpowiedzi mieszane wskazują konkretne obszary do pracy. Przewaga „często” to sygnał, żeby iść własnym tempem, zacząć od modułów o regeneracji i granicach, a jeśli napięcie utrzymuje się tygodniami, porozmawiać też ze specjalistą (o tym, gdzie szukać pomocy, mówi moduł 6).

Trzy warstwy kontekstu

Twoja odporność nie działa w próżni. Warto patrzeć na nią na trzech poziomach:

  • indywidualnym: Twoje doświadczenia, nawyki, zdrowie, sytuacja domowa;
  • zespołowym: czy w zespole można powiedzieć „nie wyrabiam się”, czy błąd jest okazją do nauki, czy powodem do wstydu;
  • organizacyjnym: liczba zadań, jasność oczekiwań, dostęp do narzędzi i informacji.

Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy (EU-OSHA) wśród warunków pracy, które tworzą ryzyko psychospołeczne, wymienia m.in. nadmierne obciążenie pracą, sprzeczne wymagania i niejasny zakres obowiązków, brak wpływu na sposób wykonywania pracy, słabo zarządzane zmiany i brak wsparcia. To ważne: jeśli źródło problemu leży w organizacji, sama praca nad sobą nie wystarczy. Kodeks pracy (art. 207 § 2) zobowiązuje pracodawcę do ochrony zdrowia pracowników, a kurs pokaże Ci, jak rozmawiać o warunkach pracy rzeczowo i z konkretami.

Ola po samodiagnozie zauważyła, że jej odpowiedzi „często” dotyczą pytań 1 i 4. Wniosek: zacznie od pracy z myślami po trudnych rozmowach (moduł 2) i od rozmowy z Beatą o priorytetach (moduł 4).

Najważniejsze w 3 punktach

  1. Według APA odporność to proces skutecznego przystosowania się do trudności, oparty na elastyczności, więc można ją rozwijać.
  2. Samodiagnoza w czterech obszarach (reakcja, powrót do równowagi, zasoby, warunki pracy) pokazuje, od czego zacząć.
  3. Źródło trudności może leżeć w Tobie, w zespole albo w organizacji, a każde wymaga innego działania.

Źródła

Materiał edukacyjny, nie porada psychologiczna ani medyczna i nie zastępuje konsultacji ze specjalistą. W kryzysie emocjonalnym zadzwoń pod 116 123 lub 800 70 2222 (całodobowo), a w zagrożeniu życia pod 112.

Następna: Stres, emocje i reakcja: co dzieje się pod presją

20 lekcji i certyfikat w abonamencie.

Program kursu

Karta wymagana · anulujesz jednym kliknięciem · Mam już konto