Czym jest prokrastynacja, a czym nie jest

Po tej lekcji odróżnisz prokrastynację od rozsądnego odłożenia zadania i nazwiesz czynniki, które według badań najczęściej za nią stoją. Dowiesz się też, dlaczego odkładanie daje ulgę na chwilę, a kosztuje później.

Czym jest prokrastynacja, a czym nie jest

Piers Steel, autor najczęściej cytowanej metaanalizy na ten temat (Psychological Bulletin, 2007), opisuje prokrastynację jako dobrowolne odkładanie zamierzonego działania, mimo że spodziewasz się, że na tym opóźnieniu stracisz. W tej definicji ważne są trzy elementy:

• dobrowolność: nikt Ci nie zabrania zacząć, możesz to zrobić teraz;
• zamiar: sam uznajesz, że zadanie trzeba wykonać;
• świadomość kosztu: wiesz, że zwłoka pogorszy sytuację, a mimo to zwlekasz.

Nie każde odłożenie jest więc prokrastynacją. Jeśli przesuwasz raport, bo czekasz na dane z działu finansów, to zwykła zależność. Jeśli kierowniczka zmieniła priorytety i projekt poczeka do przyszłego miesiąca, to decyzja o kolejności. Jeśli po intensywnym dniu robisz przerwę, to odpoczynek. Prokrastynacja zaczyna się tam, gdzie masz warunki, by zacząć, chcesz zacząć, a jednak robisz coś innego.

Na podstawie definicji: Steel 2007, Psychological Bulletin.

Mit lenistwa

Popularne wyjaśnienie brzmi: „prokrastynują leniwi”. Badania tego nie potwierdzają. Osoby, które odkładają ważne zadania, często pracują dużo, tylko nad czymś innym: porządkują pocztę, odpowiadają na wiadomości, poprawiają mniej ważne dokumenty. Steel w metaanalizie 691 korelacji wskazał jako najsilniejsze i najbardziej spójne czynniki:

• awersyjność zadania, czyli to, jak nieprzyjemne, nudne lub niejasne ono jest;
• odległość terminu, bo im dalej termin, tym łatwiej odłożyć;
• niską wiarę we własną skuteczność, czyli przekonanie „i tak mi nie wyjdzie”;
• impulsywność i łatwość rozpraszania się;
• niższą sumienność, w tym słabszą samokontrolę i organizację.

Neurotyczność, buntowniczość czy poszukiwanie wrażeń miały z prokrastynacją tylko słaby związek. To dobra wiadomość: większość silnych czynników da się zmienić. Zadanie można uczynić mniej nieprzyjemnym i jaśniejszym, termin przybliżyć przez etapy, a wiarę w skuteczność wzmocnić małymi krokami. Tym zajmiesz się w kolejnych modułach.

Steel P., The nature of procrastination, Psychological Bulletin 2007, 133(1).

Krótka ulga, długi koszt

Dianne Tice i Roy Baumeister w 1997 roku obserwowali studentów przez cały semestr. Na początku osoby odkładające pracę zgłaszały mniej stresu i mniej dolegliwości niż pozostali. Pod koniec semestru było odwrotnie: więcej stresu, więcej chorób, a w sumie były częściej chore. Dostały też niższe oceny ze wszystkich prac. Autorzy podsumowali to jako wzorzec z krótkoterminową korzyścią i długoterminowym kosztem.

Badanie dotyczyło studentów, ale mechanizm łatwo rozpoznać w pracy. Weźmy Olę, specjalistkę ds. zakupów w polskiej firmie produkcyjnej z Poznania. Ma przygotować ocenę dostawców za kwartał. Termin jest za trzy tygodnie, zadanie jest żmudne, a w skrzynce zawsze czeka coś szybszego. Przez dwa tygodnie czuje ulgę, kiedy wybiera pocztę. W trzecim tygodniu zostaje po godzinach, a raport oddaje bez analizy, z której byłaby dumna.

Prokrastynacja w firmie

W zespole odkładanie rzadko dotyczy jednej osoby. Opóźniony raport Oli blokuje negocjacje kierownika z dostawcą, a niejasne zadanie przypisane „zespołowi” często nie ma nikogo, kto by je zaczął. Dlatego ten kurs łączy pracę nad własnymi nawykami z prostymi ustaleniami zespołowymi: kto jest właścicielem zadania, co znaczy „gotowe” i jakie są terminy pośrednie.

Najważniejsze w 3 punktach

1. Prokrastynacja to dobrowolne odkładanie zamierzonego zadania mimo świadomości, że zwłoka zaszkodzi.
2. Najsilniej wiążą się z nią: nieprzyjemne lub niejasne zadanie, odległy termin, niska wiara w sukces i impulsywność.
3. Odkładanie daje krótką ulgę, a koszt w postaci stresu i gorszych wyników przychodzi później.

Źródła

• Steel P., The nature of procrastination: A meta-analytic and theoretical review of quintessential self-regulatory failure, Psychological Bulletin 2007, 133(1): 65–94: https://doi.org/10.1037/0033-2909.133.1.65
• Tice D.M., Baumeister R.F., Longitudinal Study of Procrastination, Performance, Stress, and Health: The Costs and Benefits of Dawdling, Psychological Science 1997, 8(6): 454–458: https://doi.org/10.1111/j.1467-9280.1997.tb00460.x

Materiał edukacyjny, nie porada psychologiczna. Jeśli odkładanie mocno utrudnia Ci życie, porozmawiaj z psychologiem.