Zmiana a przejście: co się z Tobą dzieje

Po tej lekcji odróżnisz zmianę od przejścia, nazwiesz rodzaj zmiany, przez którą przechodzisz, i będziesz wiedzieć, których popularnych „krzywych zmiany” nie traktować dosłownie.

Zmiana to zdarzenie, przejście to proces

Zmiana ma datę. Dział przenosi się do innego miasta 1 lutego, nowy system rusza w poniedziałek, umowa najmu kończy się z końcem miesiąca. Można ją zapisać w kalendarzu.

William Bridges, amerykański doradca, który przez lata pracował z ludźmi i firmami w okresach zmian, zwrócił uwagę, że to dopiero połowa historii. Obok zmiany zewnętrznej toczy się przejście wewnętrzne: rozstanie ze starym sposobem działania, okres zawieszenia i stopniowe wejście w nowe. Przejście nie ma daty. U jednej osoby trwa tydzień, u innej kilka miesięcy.

Bridges opisał przejście w trzech fazach:

Trzy fazy przejścia według Williama Bridgesa

Na podstawie: W. Bridges, Transitions (1980) i Managing Transitions (1991).

Ważne spostrzeżenie Bridgesa: przejście zaczyna się od zakończenia, a nie od początku. Jeśli nie pozwolisz sobie nazwać tego, co tracisz, trudniej będzie przyjąć to, co nowe.

Rodzaje zmian, z którymi się spotykasz

Prosty podział pomaga dobrać narzędzia. Warto zadać sobie dwa pytania: czy zmianę wybrałem, czy ktoś mi ją narzucił, i czy mogłem się do niej przygotować.

Cztery rodzaje zmian i od czego zacząć

Podział roboczy przyjęty w tym kursie.

Przez cały kurs będziemy towarzyszyć Oli, specjalistce ds. płac z Łodzi. Jej firma przenosi dział kadr i płac do biura we Wrocławiu i jednocześnie wdraża nowy program płacowy. Ola zgodziła się na przeniesienie, bo jej partner i tak dostał pracę we Wrocławiu. Dla niej to zmiana częściowo wybrana, częściowo narzucona: miejsce wybrała, program i nowy zespół nie.

Co z „krzywą zmiany”

W wielu materiałach o zmianie pojawia się pięć etapów: zaprzeczenie, gniew, targowanie się, depresja i akceptacja. Pochodzą z książki Elisabeth Kübler-Ross „On Death and Dying” z 1969 r., która opisywała doświadczenia osób nieuleczalnie chorych. Autorka nie badała reakcji na zmiany w pracy czy przeprowadzki. Także w żałobie etapy nie układają się w stałej kolejności.

Dlatego w tym kursie nie traktujemy ich jak mapy, po której każdy musi przejść. Możesz poczuć gniew i ulgę tego samego dnia, a po tygodniu spokoju znowu mieć gorszy czas. To nie znaczy, że „cofasz się”. Przejście rzadko jest linią prostą.

Odporność, komfort i nastawienie: trzy pojęcia bez mitów

Odporność psychiczna to według Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego (APA) proces i wynik dobrego przystosowania się do trudnych doświadczeń. Odporna osoba też się smuci i boi. Różnica polega na tym, że z czasem wraca do działania.

Strefa komfortu to codzienne, znane działania, które nie wymagają wysiłku. Zmiana na jakiś czas ją zawęża. Z czasem nowe czynności stają się znane i komfort wraca, choć w innym miejscu.

Nastawienie na rozwój (growth mindset), opisane przez Carol Dweck, to przekonanie, że umiejętności można rozwijać. Badania pokazują, że krótkie interwencje zmieniające nastawienie dają średnio niewielkie efekty, więc w kursie skupiamy się na konkretnych zachowaniach, a nie na samym przekonaniu. Wrócimy do tego w module 4.

Najważniejsze w 3 punktach

Zmiana jest zewnętrznym zdarzeniem z datą, a przejście wewnętrznym procesem: zakończenie, strefa neutralna, nowy początek.
Rodzaj zmiany (wybrana czy narzucona, planowana czy nagła) podpowiada, od czego zacząć.
Etapy Kübler-Ross opisują doświadczenia osób umierających, nie zmiany w pracy, i nie układają się w stałej kolejności.

Źródła

W. Bridges, „Transitions: Making Sense of Life's Changes”, Addison-Wesley, 1980.
W. Bridges, „Managing Transitions: Making the Most of Change”, Addison-Wesley, 1991.
E. Kübler-Ross, „On Death and Dying”, Macmillan, 1969.
APA Dictionary of Psychology, hasło „resilience”, stan na październik 2026: https://dictionary.apa.org/resilience
D. S. Yeager, C. S. Dweck, „What can be learned from growth mindset controversies?”, American Psychologist, 2020: https://doi.org/10.1037/amp0000794

Materiał edukacyjny, nie porada psychologiczna i nie zastępuje terapii. Jeśli zmiana od kilku tygodni utrudnia Ci sen, pracę albo relacje, porozmawiaj z lekarzem POZ, psychologiem lub psychoterapeutą. W kryzysie emocjonalnym zadzwoń pod 116 123 lub 800 70 2222 (całodobowo), a w zagrożeniu życia pod 112.