Czym jest trening funkcjonalny: rola trenera i cele

Po tej lekcji wyjaśnisz klientowi, czym jest trening funkcjonalny, i określisz swoją rolę oraz cele pracy na trzech poziomach: długoterminowym, pośrednim i celu pojedynczej sesji.

Czym jest trening funkcjonalny

Trening funkcjonalny to trening, w którym ćwiczenia dobierasz pod czynności, jakie klient wykonuje w życiu, pracy albo sporcie. Nie chodzi o konkretny sprzęt (piłki, gumy, kettlebell), tylko o pytanie: czy to ćwiczenie przygotowuje tę osobę do tego, czego potrzebuje? Wstawanie z niskiej kanapy, wnoszenie zakupów na trzecie piętro, podniesienie dziecka z podłogi, długi marsz po górach: każda z tych czynności składa się z kilku podstawowych wzorców ruchu.

W kursie pracujemy na pięciu wzorcach: przysiad, wykrok, zawias biodrowy, pchanie i przyciąganie, a do nich dochodzą noszenie ciężaru i stabilizacja tułowia (opieranie się zgięciu, przeprostowi i rotacji). Do tego trening równowagi i mocy, który ma szczególne znaczenie u osób starszych.

Podział kursu, opracowanie własne VITA.

Zasada specyficzności mówi, że organizm dostosowuje się do tego, co trenujesz. Dlatego osoba, która chce sprawnie wchodzić po schodach, potrzebuje ćwiczeń na jednej nodze (wykroki, wejścia na skrzynię), a nie tylko maszyny do prostowania kolan.

Twoja rola: cztery zadania trenera

1. Obserwujesz ruch. Zanim zaproponujesz ćwiczenie, patrzysz, jak klient wstaje z krzesła, schyla się i chodzi. To obserwacja do planowania, nie diagnoza medyczna.

2. Uczysz. Tłumaczysz, po co jest dane ćwiczenie. Klient, który rozumie cel, chętniej ćwiczy sam między spotkaniami.

3. Wspierasz wytrwałość. Pomagasz ustalić realne cele, pokazujesz postęp w liczbach i dostosowujesz plan do życia klienta.

4. Dbasz o bezpieczeństwo. Kwalifikujesz do treningu, dobierasz trudność i wiesz, kiedy przerwać sesję i skierować klienta do lekarza lub fizjoterapeuty (o tym w następnej lekcji).

W Polsce zawód trenera personalnego nie jest regulowany. Od deregulacji w 2013 roku ustawa o sporcie (art. 41) określa wymagania wobec trenera i instruktora tylko przy zorganizowanych zajęciach w klubach sportowych uczestniczących we współzawodnictwie polskich związków sportowych. Siłownia czy studio treningu personalnego tego wymogu nie mają, więc za jakość pracy odpowiadasz Ty, a kursy i certyfikaty są Twoim wyborem.

Trzy poziomy celów

Cel klienta zwykle brzmi ogólnie: „chcę być sprawniejsza”. Twoim zadaniem jest przełożyć go na trzy poziomy.

Przykład dla klientki kursu, Ewy.

Cel pośredni musi być mierzalny. Zamiast „mocniejsze nogi” zapisujesz wynik testu, który możesz powtórzyć po kilku tygodniach (testy poznasz w module 2).

Przykład z praktyki: Ewa z Poznania

Przez cały kurs pracujemy z dwiema fikcyjnymi klientkami. Pierwsza to Ewa, 44 lata, księgowa z Poznania, która od lat pracuje przy biurku. Chce wrócić do wędrówek po górach i bez dyskomfortu wnosić zakupy na trzecie piętro. Druga to Halina, 68 lat, z Lublina, która chce pewnie chodzić po schodach, nosić wnuczkę i nie bać się upadku (do niej wrócimy w module 2).

Na pierwszym spotkaniu z Ewą zadajesz cztery pytania:

• Co chcesz osiągnąć dzięki treningowi i po czym poznasz, że się udało?
• Jaka czynność sprawia Ci dziś trudność?
• Co chcesz robić za pół roku, czego teraz nie robisz?
• Jakie masz doświadczenie z ćwiczeniami i ile czasu w tygodniu realnie masz?

Ewa odpowiada: „Na Szyndzielni miałam zadyszkę i bolały mnie uda przy schodzeniu, mogę ćwiczyć 2 razy w tygodniu po 45 minut”. To wystarczy, żeby zaplanować pierwsze cele.

Najważniejsze w 3 punktach

1. Trening funkcjonalny dobiera ćwiczenia do czynności klienta; podstawą są wzorce ruchu, a nie konkretny sprzęt.
2. Cel ustalasz na trzech poziomach: długoterminowy, mierzalny cel pośredni i cel każdej sesji.
3. Zawód trenera personalnego w Polsce nie jest regulowany, więc o jakość i bezpieczeństwo dbasz sam.

Źródła

• Bull F.C. i in., World Health Organization 2020 guidelines on physical activity and sedentary behaviour, Br J Sports Med 2020;54:1451–1462: https://doi.org/10.1136/bjsports-2020-102955
• Ustawa z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie, art. 41, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 95: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/95/text.pdf
• Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów, Dz.U. 2013 poz. 829: https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2013/829/text.pdf

Materiał edukacyjny, nie porada medyczna. Kurs nie zastępuje konsultacji z lekarzem ani fizjoterapeutą. Ewa i Halina to fikcyjne klientki kursu.