W poniedziałek rano wychowawczyni klasy 2 mówi nowej osobie w pokoju nauczycielskim: "Jesteś z Kubą, reszta wyjaśni się po drodze". Tak zaczyna wielu nauczycieli wspomagających, a przepisy dają im więcej oparcia, niż się wydaje, choć nie rozstrzygają wszystkiego. Poniżej jest kolejność: kim jest nauczyciel wspomagający, jakie ma obowiązki, jak współpracować z wychowawcą, co z IPET i jak rozmawiać z rodzicami. Całość rozwija kurs Nauczyciel wspomagający krok po kroku: współpraca w klasie, IPET, uczeń i rodzice, który jest w abonamencie VITA.
To materiał edukacyjny, nie porada prawna. Nie zastępuje poradni psychologiczno-pedagogicznej ani dyrektora, a nauczyciel nie diagnozuje dzieci. Stan prawny: listopad 2026.
Nauczyciel wspomagający: kto to jest według przepisów
Określenie "nauczyciel wspomagający" jest potoczne. Rozporządzenie o kształceniu uczniów niepełnosprawnych (Dz.U. 2020 poz. 1309 ze zm.) mówi o nauczycielu z kwalifikacjami z zakresu pedagogiki specjalnej, zatrudnionym dodatkowo w celu współorganizowania kształcenia (§ 7 ust. 1-3). W klasach integracyjnych to wymóg, a w szkołach ogólnodostępnych zatrudnia się go dodatkowo, gdy w klasie są uczniowie z orzeczeniem ze względu na autyzm, w tym zespół Aspergera, lub niepełnosprawności sprzężone. Przy innych niepełnosprawnościach decyduje organ prowadzący, za którego zgodą można zatrudnić takiego nauczyciela.
Pomoc nauczyciela to w tym rozporządzeniu osobna rola, z zadaniami wyznaczanymi przez dyrektora (§ 7 ust. 9). W umowie i w piśmie od dyrektora sprawdź, o którą rolę chodzi.
Kwalifikacje nauczyciela wspomagającego
Szczegółowe kwalifikacje opisuje rozporządzenie Dz.U. 2023 poz. 2102 ze zm. (§ 35). W skrócie: studia z pedagogiki specjalnej z przygotowaniem pedagogicznym albo, przy innych kwalifikacjach nauczycielskich, studia podyplomowe lub kurs kwalifikacyjny z pedagogiki specjalnej. Wariantów jest kilka, więc przy starych studiach lub innym kierunku czytaj pełny § 35.
Obowiązki nauczyciela wspomagającego
Przepisy wymieniają pięć zadań (§ 7 ust. 7). Nauczyciel współorganizujący prowadzi wspólnie z innymi nauczycielami zajęcia edukacyjne i działania z IPET, pracuje z nimi wychowawczo, uczestniczy w miarę potrzeb w zajęciach innych nauczycieli, pomaga im w doborze form i metod pracy z uczniami oraz prowadzi zajęcia rewalidacyjne i inne zajęcia z § 5 pkt 4, jeśli ma do nich kwalifikacje (§ 7 ust. 10). Które zajęcia konkretnie, wyznacza dyrektor (§ 7 ust. 8).
Czego w przepisach nie ma, to listy "co robić o 9.15". Podział zadań na lekcji wynika z orzeczenia, IPET i ustaleń w szkole. Dlatego pierwszy tydzień warto poświęcić na trzy rzeczy:
- Przeczytaj orzeczenie i IPET ucznia, do którego masz dostęp zgodnie z zasadami szkoły.
- Zapisz fakty: co uczeń robi na lekcji, ile to trwa, co pomaga.
- Umów się z wychowawcą na stałą, krótką rozmowę.
Współpraca z wychowawcą i nauczycielem prowadzącym
Dwie osoby w klasie dobrze działają wtedy, gdy wiedzą, kto w danym momencie prowadzi. Ustalcie przed lekcją, kto mówi do klasy, kto pracuje z uczniem indywidualnie, jak sygnalizujecie sobie zmianę planu i kiedy przekazujecie uwagi (nie przy dzieciach, nie w trakcie wyjaśniania).
Pomoc ucznia nie powinna zamieniać się w wyręczanie. Zaczynasz od najmniejszej podpowiedzi (spojrzenie, wskazanie), potem słowo, potem pokazanie, i cofasz się o krok, gdy uczeń zaczyna działać sam. Kurs ma do tego plan współpracy do wydruku.
IPET i WOPFU: co robisz w zespole
IPET (indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny) opracowuje zespół nauczycieli i specjalistów prowadzących zajęcia z uczniem (§ 6 ust. 3). Robi to po wielospecjalistycznej ocenie poziomu funkcjonowania ucznia (WOPFU), uwzględniając zalecenia z orzeczenia. Zespół spotyka się w miarę potrzeb, nie rzadziej niż dwa razy w roku szkolnym (§ 6 ust. 7), a rodzice mają prawo uczestniczyć w spotkaniach i otrzymują kopię programu (§ 6 ust. 11-12). Twoja rola to obserwacje: mocne strony, bariery, co działa. Zapisuj je opisem zachowań, bez etykiet i bez zgadywania przyczyn.
Rozmowy z rodzicami i uczniem
Rozmowę z rodzicami ustal z wychowawcą: kto ją prowadzi, co przekazujesz i w jakiej formie. Mówisz o tym, co uczeń robi i co pomaga, nie o diagnozie i nie o innych dzieciach. Krótka wiadomość z faktami (kiedy, co się stało, co zrobiono) działa lepiej niż długi opis. W kursie jest wzór informacji dla rodzica, w tym na trudny dzień i po zdarzeniu.
Z uczniem rozmawiasz jasnymi, krótkimi poleceniami i, gdy trzeba, ze wsparciem wizualnym lub alternatywnymi sposobami porozumiewania się, które rozporządzenie wymienia w opisie IPET (§ 6 ust. 1 pkt 2). Szczegóły dla uczniów z autyzmem, ADHD oraz niepełnosprawnością intelektualną i ruchową są w kursie, zawsze według orzeczenia dziecka.
Czego unikać
- Zapisów z etykietami ("leniwy", "agresywny") i własnych diagnoz w rozmowie z rodzicem.
- Ujawniania klasie, co jest w orzeczeniu ucznia; sprawy z posiedzeń zespołu naruszające dobra osobiste są objęte obowiązkiem nieujawniania (§ 6 ust. 13).
- Przekraczania roli: o zasadach dla całej klasy, ocenach i decyzjach organizacyjnych decyduje nauczyciel prowadzący i dyrektor.
- Notatek o uczniu w prywatnym telefonie i zdjęć z lekcji bez zgody szkoły; dane ucznia przechowujesz tak, jak ustaliła szkoła.
- Samodzielnych decyzji w sytuacjach zdrowotnych. W zagrożeniu życia dzwonisz pod 112; instrukcje od rodziców lub lekarza są w dokumentacji szkoły.
Dla uczniów z trudnymi zachowaniami przydatny bywa kurs Trudne zachowania dzieci, a o pierwszej pomocy i RODO w szkole przeczytasz w kursie BHP, pierwsza pomoc i RODO w szkole.
Najczęstsze pytania
Jakie obowiązki ma nauczyciel wspomagający? Przepisy wymieniają współprowadzenie zajęć z innymi nauczycielami, pracę wychowawczą, udział w zajęciach innych nauczycieli w miarę potrzeb, pomoc w doborze metod i prowadzenie zajęć rewalidacyjnych (Dz.U. 2020 poz. 1309 ze zm., § 7 ust. 7). Konkretny zakres wyznacza dyrektor i wynika z orzeczenia oraz IPET.
Jakie kwalifikacje musi mieć nauczyciel wspomagający? Kwalifikacje z zakresu pedagogiki specjalnej, opisane w § 35 rozporządzenia Dz.U. 2023 poz. 2102 ze zm.; wariantów jest kilka, zależnie od wykształcenia.
Nauczyciel wspomagający czy współorganizujący? To ta sama rola. Potocznie mówi się "wspomagający", a w przepisach jest nauczyciel zatrudniony dodatkowo w celu współorganizowania kształcenia.
Czy nauczyciel wspomagający to to samo co pomoc nauczyciela? Nie. W rozporządzeniu to osobna rola, z zadaniami wyznaczanymi przez dyrektora (§ 7 ust. 9).
Od czego zacząć w tym tygodniu
Wybierz jednego ucznia i zbierz pakiet: arkusz obserwacji, plan współpracy z nauczycielem prowadzącym, listę kontrolną lekcji i wyjścia oraz wzór informacji dla rodzica. Tak działa projekt końcowy w kursie Nauczyciel wspomagający krok po kroku, z wzorami do druku, ćwiczeniami i przykładowymi odpowiedziami. Gdy chcesz szerzej o włączaniu, zajrzyj do kursu Edukacja włączająca, a pojęcia IPET i orzeczeń od strony dziecka wyjaśnia kurs Praca z dzieckiem ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.
Źródła
- Rozporządzenie w sprawie warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych, niedostosowanych społecznie i zagrożonych niedostosowaniem społecznym, Dz.U. 2020 poz. 1309 ze zm., § 6 i § 7.
- Rozporządzenie w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli, Dz.U. 2023 poz. 2102 ze zm., § 35.
- Prawo oświatowe, Dz.U. 2026 poz. 820 ze zm., art. 127 ust. 3.
- Przykład na początku tekstu jest fikcyjny.