Nowy pedagog szkolny słyszy w pierwszym tygodniu: "Zajmij się wszystkim, co dotyczy dzieci". Przykład fikcyjny: w szkole w Radomiu dyrektor wręcza grafik, w którym obok rozmów z uczniami są programy, procedury i zebrania. Poniżej jest kolejność, w jakiej warto to uporządkować: kim jest pedagog szkolny według przepisów, jakie ma obowiązki i kwalifikacje, jak pisać dokumentację, jak rozmawiać z rodzicami i kiedy sprawa wymaga zawiadomienia. Całość rozwija kurs Pedagog szkolny krok po kroku: rola, dokumentacja, kryzysy i współpraca, który jest w abonamencie VITA.
To materiał edukacyjny, nie porada prawna. Nie zastępuje dyrektora, poradni psychologiczno-pedagogicznej ani prawnika, a pedagog szkolny nie diagnozuje dzieci. Stan prawny: listopad 2026.
Pedagog szkolny: co robi według przepisów
Osobnego rozporządzenia o zadaniach pedagoga szkolnego nie ma. Zadania pedagoga i psychologa opisuje § 24 rozporządzenia o pomocy psychologiczno-pedagogicznej (Dz.U. 2023 poz. 1798): badania i działania diagnostyczne, diagnozowanie sytuacji wychowawczych, pomoc w formach odpowiednich do potrzeb, profilaktyka, działania mediacyjne i interwencyjne w sytuacjach kryzysowych oraz pomoc rodzicom i nauczycielom. Lista nie jest zamknięta. Resztę zakresu wyznaczają statut, plan pracy i decyzje dyrektora, dlatego w dwóch szkołach pedagog może robić nieco co innego.
Pedagog szkolny: kwalifikacje i wymiar zajęć
Kwalifikacje opisuje rozporządzenie w sprawie kwalifikacji nauczycieli (Dz.U. 2023 poz. 2102 ze zm.), § 26. Dla studiów według nowego standardu są trzy drogi: kierunek z zakresem pedagogiki przygotowującym do zadań pedagoga szkolnego, pedagogika specjalna albo inny kierunek ze studiami podyplomowymi w tym zakresie. Zawsze potrzebne jest przygotowanie pedagogiczne. Dla studiów sprzed 3 sierpnia 2019 r. jest osobna ścieżka, więc dyplom starszy sprawdź w aktualnym tekście przepisu. Wymiar zajęć ustala organ prowadzący, do 22 godzin tygodniowo (Karta Nauczyciela, art. 42 ust. 7).
Pedagog szkolny a psycholog szkolny
Zadania z § 24 są wspólne, kwalifikacje różne. Psycholog szkolny ma ukończony kierunek psychologia i przygotowanie pedagogiczne (§ 29 rozporządzenia o kwalifikacjach). W szkole podział zadań ustala dyrektor, często w planie pracy. Zmiany wynikające z ustawy o zawodzie psychologa (Dz.U. 2026 poz. 187), w tym w Prawie oświatowym i Karcie Nauczyciela, wchodzą w życie 19 maja 2028 r., więc do tego czasu obowiązują dotychczasowe zasady.
Dokumentacja pedagoga szkolnego
Z rozporządzenia o dokumentacji (Dz.U. 2024 poz. 50) wynikają wprost dziennik pedagoga (§ 18) i teczka ucznia objętego kształceniem specjalnym lub pomocą (§ 19). Wzory notatek, kart i planu pracy ustala szkoła, więc zapytaj o nie na początku pracy. W kursie Pedagog szkolny krok po kroku każdy wzór ma przykład wypełnienia. Zasada praktyczna jest jedna: zapisuj fakty i cytaty, a nie oceny. Zapis "uczeń powiedział, że nie ma ochoty przychodzić na matematykę" można obronić, zapis "uczeń jest leniwy" już nie. Dane o zdrowiu to dane szczególnej kategorii (art. 9 RODO), więc wpisuj tylko tyle, ile potrzeba do pomocy.
Współpraca z rodzicami i nauczycielami
Pomoc psychologiczno-pedagogiczna jest dobrowolna, a rodzice są informowani o jej formach, okresie i wymiarze. Do poradni szkoła może wystąpić o diagnozę za zgodą rodziców, gdy mimo pomocy nie ma poprawy (§ 20 ust. 11 rozporządzenia o pomocy), a wniosek o orzeczenie składają rodzice albo pełnoletni uczeń. W rozmowie z rodzicem sprawdza się prosty układ: cel spotkania, fakty bez ocen, pytanie do rodzica, ustalenia z osobą i terminem. Z nauczycielami podobnie: jedno działanie na najbliższy tydzień zamiast długiej listy zaleceń. Przy uczniach z trudnymi zachowaniami pomoże kurs Trudne zachowania dzieci. Rozmowy o dokumentacji warto uzupełnić kursem Dokumentacja nauczyciela krok po kroku.
Kryzys, przemoc i obowiązek zawiadomienia
W rozmowie z uczniem w kryzysie nie obiecuje się tajemnicy, nie przesłuchuje i nie zostawia go samego. Przy bezpośrednim zagrożeniu życia dzwoni się pod 112, a dyrektora i rodziców informuje się według procedury szkoły. Gdy czyn nieletniego jest przestępstwem ściganym z urzędu, szkoła ma obowiązek niezwłocznie zawiadomić sąd rodzinny lub Policję (art. 4 ust. 3 ustawy o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich). Przy podejrzeniu przestępstwa z użyciem przemocy domowej zawiadamia się Policję lub prokuratora (art. 12 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej). Kto w szkole składa zawiadomienie, wynika zwykle ze standardów ochrony małoletnich i statutu. Więcej o rozmowie w kryzysie jest w kursie Interwencja kryzysowa.
Czego unikać
- Nadawania uczniom etykiet i nazw zaburzeń. Nazwę z opinii lub orzeczenia możesz przepisać, własnych rozpoznań nie wystawiasz.
- Obietnicy "zostanie między nami" przy sprawach, które dotyczą bezpieczeństwa dziecka.
- Samodzielnego decydowania o zawiadomieniu, gdy procedury szkoły wskazują dyrektora.
- Kopiowania i przesyłania dalej zdjęć lub nagrań z krzywdzącą treścią. Dowód zabezpiecza się opisem: data, godzina, adres.
- Przekazywania nauczycielowi szczegółów rozmowy z uczniem. Wychowawca dostaje ustalenia potrzebne do pracy z klasą.
- Przyjmowania zadań bez źródła. Do każdego wpisz, czy wynika z przepisu, statutu czy decyzji dyrektora.
Najczęstsze pytania
Co robi pedagog szkolny? Prowadzi diagnozę sytuacji wychowawczych, udziela pomocy w formach ustalonych przez dyrektora, wspiera uczniów, rodziców i nauczycieli oraz prowadzi dokumentację (§ 24 rozporządzenia Dz.U. 2023 poz. 1798). Dokładny zakres wynika też ze statutu i planu pracy.
Jakie kwalifikacje musi mieć pedagog szkolny? Opisuje je § 26 rozporządzenia Dz.U. 2023 poz. 2102 ze zm. Wymagane jest przygotowanie pedagogiczne oraz jeden z kilku wariantów wykształcenia, zależnie od daty studiów.
Czym różni się pedagog szkolny od psychologa szkolnego? Mają wspólne zadania z § 24, ale inne kwalifikacje. Podział zadań w szkole ustala dyrektor.
Czy pedagog szkolny może postawić diagnozę? Nie diagnozę medyczną ani psychologiczną. Szkoła rozpoznaje potrzeby i sytuację wychowawczą ucznia oraz udziela pomocy, a opinie i orzeczenia wydaje poradnia psychologiczno-pedagogiczna.
Od czego zacząć w tym tygodniu
Spisz pięć czynności, które trafiły do Ciebie w ostatnim miesiącu, i przy każdej wpisz źródło: przepis, statut albo decyzję dyrektora. Z taką kartką łatwiej rozmawiać o zakresie zadań. Gotowe wzory, ćwiczenia z przykładowymi odpowiedziami oraz pliki do druku (zeszyt ćwiczeń, arkusz diagnozy potrzeb ucznia, wzór notatki, lista kontrolna reagowania na przemoc rówieśniczą i plan pracy na rok) są w kursie Pedagog szkolny krok po kroku.
Źródła
- Rozporządzenie w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej, Dz.U. 2023 poz. 1798, § 20, § 24.
- Rozporządzenie w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli, Dz.U. 2023 poz. 2102 ze zm., § 26, § 29.
- Rozporządzenie w sprawie szczegółowej organizacji publicznych szkół i przedszkoli (dokumentacja), Dz.U. 2024 poz. 50, § 18, § 19.
- Karta Nauczyciela, art. 42 ust. 7.
- Ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, Dz.U. 2026 poz. 163, art. 4 ust. 3.
- Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy domowej, Dz.U. 2024 poz. 1673, art. 12 ust. 1.
- Rozporządzenie (UE) 2016/679 (RODO), art. 9.
- Ustawa o zawodzie psychologa, Dz.U. 2026 poz. 187.
- Przykład na początku tekstu jest fikcyjny.